การบูรณาการการเล่นบทบาทสมมติเพื่อพัฒนาความเห็นอกเห็นใจในเด็กปฐมวัย : กลไกทางจิตวิทยาและหลักฐานเชิงประจักษ์เพื่อการพัฒนาสังคม
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ในสังคมพหุวัฒนธรรมร่วมสมัยที่มีความหลากหลายและซับซ้อนทางสังคมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ความเห็นอกเห็นใจ ซึ่งหมายถึงความสามารถเชิงบูรณาการทั้งในมิติการรับรู้และมิติอารมณ์ในการเข้าใจและรับรู้สภาวะอารมณ์ของผู้อื่น ได้รับการยอมรับว่าเป็นสมรรถนะทางสังคมที่ขาดไม่ได้ซึ่งมีหน้าต่างพัฒนาการที่สำคัญที่สุดอยู่ในช่วงปฐมวัย ถึงแม้จะมีงานวิจัยด้านการพัฒนาความเห็นอกเห็นใจเติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่องในระดับนานาชาติ แต่การสังเคราะห์อย่างเป็นระบบที่เชื่อมโยงทฤษฎีทางจิตวิทยา หลักฐานจากประสาทวิทยา และแนวปฏิบัติการสอนที่เป็นรูปธรรมสำหรับนักการศึกษาปฐมวัยยังมีอยู่อย่างจำกัด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทการศึกษาไทย บทความวิชาการเชิงทบทวนแนวคิดนี้จึงมุ่งเติมเต็มช่องว่างดังกล่าว ด้วยการสังเคราะห์กรอบแนวคิดทางทฤษฎีและหลักฐานเชิงประจักษ์ที่ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการเล่นบทบาทสมมติกับการพัฒนาความเห็นอกเห็นใจในบริบทการศึกษาปฐมวัยอย่างเป็นระบบ โดยใช้วิธีวิทยาการทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการ (Torraco, 2005) บูรณาการกรอบแนวคิดจากจิตวิทยาพัฒนาการ จิตวิทยาสังคม และประสาทวิทยาเชิงอารมณ์ และวิเคราะห์เอกสารที่ผ่านการคัดเลือกจำนวน 34 รายการ จากฐานข้อมูล ERIC, PsycINFO, Google Scholar และฐานข้อมูลวารสารไทย (TCI) การสังเคราะห์พบว่าการเล่นบทบาทสมมติทำหน้าที่เป็นกลไกทางการสอนหลายมิติที่ดำเนินการผ่านกระบวนการทางจิตวิทยาหลักสี่ประการ ได้แก่ การเปลี่ยนมุมมอง การจัดพื้นที่ปลอดภัยทางอารมณ์ การลดอคติระหว่างกลุ่ม และการพัฒนาทักษะการฟังอย่างลึกซึ้ง โดยมีรากฐานทางทฤษฎีจากทฤษฎีการเรียนรู้ทางสังคมของ Bandura (1977) พื้นที่พัฒนาการของ Vygotsky (1978) กรอบความเห็นอกเห็นใจหลายมิติของ Davis (1983) และโมเดลโครงสร้างระบบประสาทของ Decety และ Jackson (2004) หลักฐานเชิงประจักษ์ยืนยันเพิ่มเติมว่าการบูรณาการการเล่นบทบาทสมมติอย่างเป็นระบบภายใต้การดูแลของครูช่วยเสริมสร้างความเห็นอกเห็นใจทั้งสองมิติได้อย่างมีนัยสำคัญ ควบคู่กับการส่งเสริมพฤติกรรมทางสังคมเชิงบวกและการควบคุมอารมณ์ บทความเสนอแนวทางปฏิบัติเชิงประยุกต์ ประกอบด้วยกระบวนการสะท้อนคิดที่มีโครงสร้าง กลยุทธ์การหลีกเลี่ยงการผลิตซ้ำภาพจำแบบตายตัว และการติดตามดูแลการควบคุมอารมณ์ เพื่อเพิ่มประสิทธิผลทางการสอน บทความสรุปว่าการบ่มเพาะความเห็นอกเห็นใจผ่านการเล่นบทบาทสมมติอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ช่วงการศึกษาปฐมวัยถือเป็นการลงทุนที่สำคัญในการพัฒนาพลเมืองที่มีพฤติกรรมทางสังคมเชิงบวก ซึ่งมีนัยสำคัญต่อทั้งการออกแบบหลักสูตรและการพัฒนาวิชาชีพครูในการศึกษาปฐมวัยไทย
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2560). หลักสูตรการศึกษาปฐมวัย พุทธศักราช 2560. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2565). รายงานการติดตามและประเมินผลการจัดการศึกษาปฐมวัย พ.ศ. 2565. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
Allport, G. W. (1954). The nature of prejudice. Addison-Wesley.
Alcívar Espín, R. A., & Alcívar Espín, J. D. (2019). The empirical research: foundations for the correct application. 8784–8790.
Aura, I., Järvelä, S., Hassan, L., & Hamari, J. (2023). Role-play experience’s effect on students’ 21st century skills propensity. The Journal of educaTional research, 116(3), 159-170.
Bandura, A., & Walters, R. H. (1977). Social learning theory(Vol. 1, pp. 33-52). Englewood Cliffs, NJ: Prentice-hall.
Barak, A. (1990). Counselor training in empathy by a game procedure. Counselor Education and Supervision, 29(3), 170–178.
Berlibayeva, G., Karimova, R., & Seitkali, M. (2024). Role play as a tool for developing empathy and prosocial behavior in preschool children. Journal of Early Childhood Education Research, 13(1), 45–62.
Bertrand, P., & Langer, A. (2020). Embodied perspective-taking through interactive narrative and its effects on empathy. Frontiers in Psychology, 11, Article 1227.
Blatner, A. (2009). Role playing in education. In A. Blatner & D. Weiner (Eds.), Interactive and improvisational drama: Varieties of applied theatre and performance (pp. 37–48). iUniverse.
Bollen, C. (2023). Towards a clear and fair conceptualization of empathy. Social Epistemology, 37(5), 637-655.
Cravino, A. (2024). Notas en torno a la noción de evidencia empírica para la investigación en arquitectura, diseño y urbanismo. Área.
Clawson J. G. S. (2006). Role playing. In Clawson J. G. S., Haskins M. E. (Eds.), Teaching management: A field guide for professors, corporate trainers and consultants (pp. 141-153). Cambridge University Press.
Davis, M. H. (1983). Measuring individual differences in empathy: Evidence for a multidimensional. approach. Journal of Personality and Social Psychology, 44(1), 113–126.
Decety, J., & Jackson, P. L. (2004). The functional architecture of human empathy. Behavioral and Cognitive Neuroscience Reviews, 3(2), 71–100.
Dovidio, J. F., ten Vergert, M., Stewart, T. L., Gaertner, S. L., Johnson, J. D., Esses, V. M., Riek, B. M., & Pearson, A. R. (2004). Perspective and prejudice: Antecedents and mediating mechanisms. Personality and Social Psychology Bulletin, 30(12), 1537–1549.
Gibbs, G. (1988). Learning by doing: A guide to teaching and learning methods. Further Education Unit.Mari,
Haghani, M., Bliemer, M. C. J., Rose, J. M., Oppewal, H., & Lancsar, E. (2021). Hypothetical bias in stated choice experiments: Part I. Integrative synthesis of empirical evidence and conceptualisation of external validity. Research Papers in Economics.
Eisenberg, N., & Fabes, R. A. (1990). Empathy: Conceptualization, measurement, and relation to prosocial behavior. Motivation and Emotion, 14 (2), 131–149.
Galinsky, A. D., & Moskowitz, G. B. (2000). Perspective-taking: Decreasing stereotype expression, stereotype accessibility, and in-group favoritism. Journal of Personality and Social Psychology, 78(4), 708–724.
Goldstein, A. P., & Michaels, G. Y. (1985). Empathy: Development, training, and consequences. Lawrence Erlbaum Associates.
Halpern, J. (2001). From detached concern to empathy: Humanizing medical practice. Oxford University Press.
Hargie, O. (2011). Skilled interpersonal communication: Research, theory and practice (5th ed.). Routledge.
Hoffman, M. L. (2000). Empathy and moral development: Implications for caring and justice. Cambridge University Press.
Insua-Summerhays, B. (2025). Empathy and psychological interventions. Empathy in Clinical Psychiatry and Mental Health Care: Clinical, Conceptual, and Scientific Perspectives, 93.
Jeffrey, D. I. (2020). Empathy-Based Ethics. Springer International Publishing.King Jr, S. H. (2011). The structure of empathy in social work practice. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 21(6), 679 - 695.
Keysers, C., & Gazzola, V. (2010). Social neuroscience: Mirror neurons recorded in humans. Current Biology, 20(8), R353–R354.
Mezirow, J. (1990). Fostering critical reflection in adulthood: A guide to transformative and emancipatory learning. Jossey-Bass.
National Scientific Council on the Developing Child. (2007). The science of early childhood development: Closing the gap between what we know and what we do. Harvard University.
Unit.Mari, N., & Bower, M. (2025). Role-playing in teacher education: Preparing pre-service teachers for authentic classroom challenges. Journal of Teacher Education and Professional Development.
Piaget, J. (1960). The child's conception of the world. Littlefield, Adams.
Piaget, J. (1962). Play, dreams and imitation in childhood. W. W. Norton.
Premack, D., & Woodruff, G. (1978). Does the chimpanzee have a theory of mind? Behavioral and Brain Sciences, 1(4), 515–526.
Ramadhanti, D., Putri, S. E., & Hidayah, N. (2025). Integration of role-play in early childhood education curriculum: Effects on empathy, emotion regulation, and communication skills. Early Childhood Education Journal, 53(2), 311–325.
Rizzolatti, G., Fadiga, L., Gallese, V., & Fogassi, L. (1996). Premotor cortex and the recognition of motor actions. Cognitive Brain Research, 3(2), 131–141.
Rogers, C. R. (1980). A way of being. Houghton Mifflin.
Roth-Hanania, R., Davidov, M., & Zahn-Waxler, C. (2011). Empathy development from 8 to 16 months: Early signs of concern for others. Infant Behavior and Development, 34(3), 447–458.
Shih, M., Stotzer, R., & Gutiérrez, A. S. (2009). Perspective-taking and empathy: Generalizing the reduction of group bias towards Asian Americans to general outgroups. Asian American Journal of Psychology, 1(1), 61–65.
Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000). From neurons to neighborhoods: The science of early childhood development. National Academy Press.
Torraco, R. J. (2005). Writing integrative literature reviews: Guidelines and concepts. Human Resource Development Review, 4(3), 356–367.
Towner, M. C., & Luttbeg, B. (2007). Alternative Statistical Approaches to the Use of Data as Evidence for Hypotheses in Human Behavioral Ecology. Evolutionary Anthropology, 16(3), 107–118.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes (M. Cole, V. John-Steiner, S. Scribner, & E. Souberman, Eds. & Trans.). Harvard University Press.
Wellman, H. M., Cross, D., & Watson, J. (2001). Meta-analysis of theory-of-mind development: The truth about false belief. Child Development, 72(3), 655–684.
Winnicott, D. W. (1971). Playing and reality. Tavistock Publications.
Yardley-Matwiejczuk, K. M. (1997). Role play: Theory and practice. SAGE Publications.
UNICEF Thailand. (2023). Early childhood development in Thailand: Situation analysis. United Nations Children's Fund.
Zahn-Waxler, C., Radke-Yarrow, M., Wagner, E., & Chapman, M. (1992). Development of concern for others. Developmental Psychology, 28(1), 126–136.
