ธรรมาภิวัฒน์ในยุคดิจิทัล การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์เพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก
DHARMA TRANSFORMATION IN THE DIGITAL AGE: APPLYING ARTIFICIAL INTELLIGENCE FOR PROACTIVE DISSEMINATION OF BUDDHISM.
คำสำคัญ:
ธรรมาภิวัฒน์; ปัญญาประดิษฐ์; การเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษาบทบาท ศักยภาพ และแนวทางการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุกในยุคดิจิทัล วิธีดำเนินการศึกษาใช้การวิเคราะห์และสังเคราะห์เอกสารทางวิชาการ ปรากฏการณ์สังคม และหลักพุทธธรรมที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า ท่ามกลางข้อจำกัดของการเผยแผ่แบบดั้งเดิมในการเข้าถึงคนรุ่นใหม่บนโลกออนไลน์ การประยุกต์ใช้ AI ถือเป็นกุศโลบายสำคัญที่สอดคล้องกับหลักปุคคลัญญุตาและกาลัญญุตา โดย AI สามารถเป็นเครื่องมือสนับสนุนที่ทรงพลัง เช่น การสร้างธรรมะแชทบอทเพื่อเป็นกัลยาณมิตรดิจิทัล 24 ชั่วโมง ระบบแนะนำเนื้อหาธรรมะตามจริตบุคคล และการใช้เทคโนโลยีภาษาเพื่อทลายกำแพงการเข้าถึงคลังความรู้ทางศาสนา อย่างไรก็ตาม AI เป็นเพียงพาหนะขยายขอบเขตการเข้าถึง ไม่อาจทดแทนมิติความเมตตากรุณาและบทบาทกัลยาณมิตรที่แท้จริงของคณะสงฆ์ได้ การใช้ AI จึงต้องคำนึงถึงจริยธรรมอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะปัญหาข้อมูลผิดพลาด (AI Hallucination) และภาวะฟองสบู่ทางธรรม (Filter Bubble) บทความนี้สรุปว่า แก่นแท้ของการเผยแผ่ยังคงต้องมุ่งส่งเสริมจากปริยัติสู่ปฏิบัติเพื่อผลแห่งปฏิเวธ โดยมีคณะสงฆ์ทำหน้าที่กำกับดูแลความถูกต้องของเนื้อหา (Human-in-the-Loop) เพื่อให้การธรรมาภิวัฒน์ในยุคดิจิทัลยั่งยืนและคงความบริสุทธิ์ของพระสัทธรรม
เอกสารอ้างอิง
ธนชาติ นุ่มนนท์. (2565). AI and the Future of Work: ปัญญาประดิษฐ์และอนาคตของการทำงาน. ซีเอ็ด ยูเคชั่น.
ปณิชา นิติสกุลวุฒิ, ธีรเดช งามเหลือ, และ อรรถพล ธำรงรัตนฤทธิ์. (2565). การพัฒนาแชทบอทเพื่อส่งเสริมการ เรียนรู้สำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษา. วารสารครุศาสตร์อุตสาหกรรม, 21(2), 58-67.
พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2555). พุทธวิธีในการสอน. (พิมพ์ครั้งที่ 7). โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณ ราชวิทยาลัย.
พระมหาสุรศักดิ์ สุรเมธี (ชะมารัมย์). (2563). บทบาทพระสงฆ์ยุคดิจิทัลกับการเผยแผ่พระพุทธศาสนาบน เครือข่าย สังคมออนไลน์. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 9(2), 261-274.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. (พิมพ์ครั้งที่ 42). มหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย.
พระราชวรมุนี (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2531). ปรัชญาการศึกษาของพระพุทธศาสนา. อมรินทร์ พริ้นติ้ง กรุ๊พ.
พิรงรอง รามสูต. (2564). ภูมิทัศน์สื่อดิจิทัลกับความท้าทายด้านจริยธรรมและกฎหมาย. สำนักงานคณะกรรมการ กิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ.
พรทิพย์ เย็นจะบก. (2563). การสื่อสารศรัทธาในยุคดิจิทัล: การปรับตัวขององค์กรทางศาสนาบนสื่อสังคม ออนไลน์. วารสารนิเทศศาสตร์และนวัตกรรม นิด้า, 7(1), 85-104.
วุฒิพงศ์ พงศ์สุวรรณ. (2564). AI for Everyone: ปัญญาประดิษฐ์สำหรับทุกคน. ไอดีซี พรีเมียร์.
สมชัย จิตสุชน, กรรณิการ์ กิจติเวชกุล, และ สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์. (2562). AI กับอนาคตประเทศไทย: ความ ท้าทายทางเศรษฐกิจ สังคม และธรรมาภิบาล. สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI).
อภิญญา เฟื่องฟูสกุล. (2562). พุทธศาสนากับความท้าทายของโลกสมัยใหม่: ภาพสะท้อนจากสังคมไทย. วารสาร สังคมวิทยามานุษยวิทยา, 38(1), 9-32.
อัศนีย์ ก่อตระกูล. (2561). การประมวลผลภาษาธรรมชาติ: จากรากฐานสู่การประยุกต์ใช้ในยุคดิจิทัล. ใน เอกสาร ประกอบการประชุมวิชาการระดับชาติ ครั้งที่ 10 สมาคมคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีสารสนเทศ แห่งประเทศไทย (น. 1-15). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ.
Pariser, E. (2011). The filter bubble: What the Internet is hiding from you. Penguin UK.
