วารสารอนัมนิกาย

การเรียนรู้ดนตรี : การบูรณาการหลักธรรมเพื่อส่งเสริมสมาธิและความจำของนักเรียน

เขมนิจ รัตนเดชาภิวัฒน์ — 2026-02-21

ในยุคดิจิทัลที่มีสิ่งเร้าจำนวนมาก นักเรียนส่วนใหญ่ต้องเผชิญกับภาวะสมาธิสั้นและความสามารถในการจดจำที่ลดลง บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการบูรณาการทักษะดนตรีร่วมกับหลักพุทธธรรม เพื่อเป็นเครื่องมือในการพัฒนาสมาธิและความจำของผู้เรียน โดยวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างกระบวนการฝึกฝนดนตรีกับหลักการปฏิบัติทางจิต ได้แก่ อิทธิบาท 4 สติ และสมาธิภาวนา

ผลการศึกษาพบว่า การฝึกดนตรีมีลักษณะเป็น "สมถกรรมฐาน" รูปแบบหนึ่งที่ใช้องค์ประกอบของดนตรีเป็นอารมณ์กรรมฐาน ช่วยให้ผู้เรียนเกิดความจดจ่ออยู่กับปัจจุบันและลดความฟุ้งซ่านของจิต ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการเสริมสร้างประสิทธิภาพของสมาธิและการทำงานของระบบประสาทที่เกี่ยวข้องกับความจำ บทความนี้จึงนำเสนอข้อเสนอแนะในการประยุกต์ใช้ในชั้นเรียน เพื่อพัฒนานักเรียนอย่างเป็นองค์รวมทั้งในด้านสติปัญญาและจิตใจ

การส่งเสริมสมรรถนะผู้เรียนผ่านกระบวนการเรียนรู้เชิงรุกในศตวรรษที่ 21

พระปลัดณพงษกร กนฺตวณฺโณ (ปิ่นทอง) — 2026-02-21

โลกในศตวรรษที่ 21 มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วภายใต้กระแสเทคโนโลยีดิจิทัลและอุบัติการณ์ของข้อมูลข่าวสารมหาศาล ส่งผลให้กระบวนการจัดการศึกษาจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนจากการเรียนรู้เชิงรับ (Passive Learning) ที่เน้นการถ่ายทอดความรู้แบบดั้งเดิม ไปสู่การเสริมสร้างสมรรถนะที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตและการทำงานในอนาคต บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการส่งเสริมสมรรถนะผู้เรียนผ่านกระบวนการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ซึ่งถือเป็นกลไกสำคัญในการปฏิรูปการศึกษาเพื่อตอบสนองต่อความท้าทายในยุคปัจจุบัน

เปลี่ยนทุกที่ให้เป็นห้องเรียน : แนวทางปฏิบัติเพื่อพัฒนาแหล่งเรียนรู้ด้วยอิทธิบาท ๔

พระมหาศวัสกร ธีรปญฺโญ (หีบใส) — 2026-02-21

ในยุคแห่งการเชื่อมต่อที่ไร้ขีดจำกัดและพลวัตขององค์ความรู้ที่เกิดขึ้นใหม่อย่างต่อเนื่อง แนวคิด "ห้องเรียน" ในรูปแบบพื้นที่จำกัดแบบดั้งเดิมได้กลายเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 บทความวิจัยนี้มุ่งนำเสนอแนวทางการปรับเปลี่ยนสภาวะแวดล้อมรอบตัวให้กลายเป็น "นิเวศการเรียนรู้เชิงสร้างสรรค์" โดยการบูรณาการหลักอิทธิบาท 4 ซึ่งเป็นพุทธธรรมแห่งความสำเร็จมาเป็นแกนกลางในการขับเคลื่อน เพื่อส่งเสริมให้ผู้เรียนเกิดแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์จากภายใน สามารถแสวงหาความรู้ได้ทุกที่ ทุกเวลา (Anywhere Anytime) และมุ่งสู่การพัฒนาตนเองอย่างยั่งยืนผ่านกระบวนการเรียนรู้ตลอดชีวิต

การบูรณาการเทคโนโลยีบนรากฐานไตรสิกขา ในสถานศึกษาจังหวัดสมุทรปราการ

พระมหาวิโรจน์ อคคฺปญฺโญ — 2026-02-21

การวิจัยนี้มีจุดเริ่มต้นจากความท้าทายของการจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ที่มุ่งเน้นความเป็นเลิศทางวิชาการจนอาจละเลยมิติทางจริยธรรมและสุขภาวะทางจิตใจ วัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์รูปแบบการบูรณาการเทคโนโลยีบนรากฐานหลักไตรสิกขา (ศีล สมาธิ ปัญญา) เพื่อการพัฒนาผู้เรียนแบบองค์รวมในบริบทของสถานศึกษาจังหวัดสมุทรปราการ ดำเนินการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research) โดยการวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารวิชาการ งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และแผนพัฒนาระดับชาติและระดับจังหวัด

ผลการวิจัยพบว่า หลักไตรสิกขาสามารถใช้เป็นฐานรากเชิงปรัชญาในการกำกับการใช้เทคโนโลยีเพื่อพัฒนาผู้เรียนแบบองค์รวมได้ โดยสังเคราะห์เป็นรูปแบบการบูรณาการ 3 ด้าน คือ 1) ด้านศีล: การใช้เทคโนโลยีส่งเสริมวินัยและจริยธรรมดิจิทัลผ่านแพลตฟอร์มการเรียนรู้เชิงสร้างสรรค์ 2) ด้านสมาธิ: การประยุกต์ใช้แอปพลิเคชันและเครื่องมือดิจิทัลเพื่อสร้างภาวะจดจ่อและลดความฟุ้งซ่านในการรับข้อมูล และ 3) ด้านปัญญา: การใช้เครื่องมือดิจิทัลเป็นกลไกในการสืบค้น วิเคราะห์ และสร้างสรรค์องค์ความรู้ใหม่ รูปแบบดังกล่าวช่วยพัฒนาทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 ควบคู่ไปกับคุณธรรมเพื่อสร้างพลเมืองดิจิทัลที่มีคุณภาพ อย่างไรก็ตาม การนำไปปฏิบัติยังเผชิญความท้าทายด้านความเหลื่อมล้ำของโครงสร้างพื้นฐานและสมรรถนะของครู ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายมุ่งเน้นให้หน่วยงานทางการศึกษาในจังหวัดสมุทรปราการกำหนดแนวทางการใช้เทคโนโลยีบนฐานคุณธรรม และส่งเสริมให้ผู้บริหารสถานศึกษานำรูปแบบไปประยุกต์ใช้อย่างเป็นระบบเพื่อความสำเร็จที่ยั่งยืน

การออกแบบระบบนิเวศการศึกษาแห่งศตวรรษที่ 21 ตามหลักไตรสิกขา ในจังหวัดสมุทรปราการ

พระปลัดชาตรี สิริมฺงคโล — 2026-02-21

การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อออกแบบระบบนิเวศการศึกษาแห่งศตวรรษที่ 21 ที่สอดคล้องกับบริบทของจังหวัดสมุทรปราการ โดยการบูรณาการหลักไตรสิกขาในทางพุทธศาสนา (ศีล สมาธิ ปัญญา) ร่วมกับทฤษฎีการเรียนรู้สมัยใหม่ เพื่อสร้างกระบวนทัศน์การพัฒนาผู้เรียนอย่างเป็นองค์รวมท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงที่ซับซ้อนของโลกยุคดิจิทัล ดำเนินการวิจัยผ่านการสังเคราะห์เอกสารและวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องเพื่อสร้างกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการสู่การปฏิบัติ

ผลการวิจัยนำเสนอตัวแบบ "ระบบนิเวศการศึกษาไตรสิกขา" ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่เชื่อมโยงและเกื้อกูลกันโดยมีหลักไตรสิกขาเป็นแกนกลางในการพัฒนามนุษย์ กล่าวคือ ๑) ศีล ประยุกต์เป็นรากฐานในการสร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ปลอดภัยและส่งเสริมพฤติกรรมเชิงบวกทั้งในโลกจริงและโลกเสมือน ๒) สมาธิ เป็นเครื่องมือพัฒนาศักยภาพทางจิตใจ เสริมสร้างสติ และการกำกับตนเอง (Self-regulation) เพื่อรับมือกับสิ่งเร้าและข้อมูลข่าวสารที่ท่วมท้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ ๓) ปัญญา เป็นเป้าหมายสูงสุดเพื่อพัฒนาทักษะการคิดขั้นสูง การคิดเชิงวิพากษ์ และการสร้างสรรค์นวัตกรรมบนฐานของความเข้าใจโลกและชีวิตอย่างถูกต้อง ตัวแบบนี้ยังเชื่อมโยงภาคส่วนต่างๆ ตั้งแต่ครอบครัว ชุมชน และแหล่งเรียนรู้ท้องถิ่น โดยมีเทคโนโลยีเป็นเครื่องมือสนับสนุนเครือข่ายการเรียนรู้ ข้อค้นพบชี้ให้เห็นว่าระบบนิเวศนี้มีศักยภาพในการสร้างพลเมืองที่มีคุณภาพสำหรับศตวรรษที่ 21 ซึ่งเพียบพร้อมด้วยทักษะที่ทันสมัย คุณธรรม และความเข้มแข็งทางจิตใจ เพื่อสร้างประโยชน์สุขให้แก่ตนเองและสังคมได้อย่างยั่งยืน