การออกแบบระบบนิเวศการศึกษาแห่งศตวรรษที่ 21 ตามหลักไตรสิกขา ในจังหวัดสมุทรปราการ
DESIGNING A 21ST-CENTURY EDUCATIONAL ECOSYSTEM BASED ON THE THREEFOLD TRAINING (TRISIKKHA) IN SAMUT PRAKAN PROVINCE.
คำสำคัญ:
: ระบบนิเวศการศึกษา, ไตรสิกขา, การศึกษาแห่งศตวรรษที่ 21, การพัฒนามนุษย์อย่างเป็นองค์รวมบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อออกแบบระบบนิเวศการศึกษาแห่งศตวรรษที่ 21 ที่สอดคล้องกับบริบทของจังหวัดสมุทรปราการ โดยการบูรณาการหลักไตรสิกขาในทางพุทธศาสนา (ศีล สมาธิ ปัญญา) ร่วมกับทฤษฎีการเรียนรู้สมัยใหม่ เพื่อสร้างกระบวนทัศน์การพัฒนาผู้เรียนอย่างเป็นองค์รวมท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงที่ซับซ้อนของโลกยุคดิจิทัล ดำเนินการวิจัยผ่านการสังเคราะห์เอกสารและวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องเพื่อสร้างกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการสู่การปฏิบัติ
ผลการวิจัยนำเสนอตัวแบบ "ระบบนิเวศการศึกษาไตรสิกขา" ซึ่งเป็นองค์ประกอบที่เชื่อมโยงและเกื้อกูลกันโดยมีหลักไตรสิกขาเป็นแกนกลางในการพัฒนามนุษย์ กล่าวคือ ๑) ศีล ประยุกต์เป็นรากฐานในการสร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ปลอดภัยและส่งเสริมพฤติกรรมเชิงบวกทั้งในโลกจริงและโลกเสมือน ๒) สมาธิ เป็นเครื่องมือพัฒนาศักยภาพทางจิตใจ เสริมสร้างสติ และการกำกับตนเอง (Self-regulation) เพื่อรับมือกับสิ่งเร้าและข้อมูลข่าวสารที่ท่วมท้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ ๓) ปัญญา เป็นเป้าหมายสูงสุดเพื่อพัฒนาทักษะการคิดขั้นสูง การคิดเชิงวิพากษ์ และการสร้างสรรค์นวัตกรรมบนฐานของความเข้าใจโลกและชีวิตอย่างถูกต้อง ตัวแบบนี้ยังเชื่อมโยงภาคส่วนต่างๆ ตั้งแต่ครอบครัว ชุมชน และแหล่งเรียนรู้ท้องถิ่น โดยมีเทคโนโลยีเป็นเครื่องมือสนับสนุนเครือข่ายการเรียนรู้ ข้อค้นพบชี้ให้เห็นว่าระบบนิเวศนี้มีศักยภาพในการสร้างพลเมืองที่มีคุณภาพสำหรับศตวรรษที่ 21 ซึ่งเพียบพร้อมด้วยทักษะที่ทันสมัย คุณธรรม และความเข้มแข็งทางจิตใจ เพื่อสร้างประโยชน์สุขให้แก่ตนเองและสังคมได้อย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์. (2561). การคิดเชิงอนาคต: อนาคตศึกษาเพื่อการตัดสินใจในปัจจุบัน. ซัคเซส มีเดีย.
ชัยยศ อิ่มสุวรรณ์. (2562). ชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ: จากแนวคิดสู่การปฏิบัติในโรงเรียน. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ทิศนา แขมมณี. (2560). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 21). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ทิศนา แขมมณี. (2563). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 24). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรม ฉบับปรับปรุงและขยายความ. สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.
พิชิต ฤทธิ์จรูญ. (2558). หลักการวัดและประเมินผลการศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 7). เฮ้าส์ ออฟ เคอร์มิสท์.
พิชาย รัตนดิลก ณ ภูเก็ต. (2564). ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในสังคมเมือง: กรณีศึกษาปริมณฑลกรุงเทพมหานคร. วารสารรัฐประศาสนศาสตร์, 19(2), 45-78.
วิจารณ์ พานิช. (2555). วิถีสร้างการเรียนรู้เพื่อศิษย์ในศตวรรษที่ 21. มูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์.
วิจารณ์ พานิช. (2556). ครูเพื่อศิษย์ สร้างห้องเรียนกลับทาง. เอส. อาร์. พริ้นติ้ง แมสโปรดักส์.
วิจารณ์ พาณิช. (2561). การสร้างการเรียนรู้สู่ศตวรรษที่ 21. มูลนิธิสยามกัมมาจล.
วิจารณ์ พาณิช. (2565). การสร้างการเรียนรู้สู่ศตวรรษที่ 21. มูลนิธิสยามกัมมาจล.
สมพร เทพสิทธา. (2561). จิตวิทยาการศึกษาเพื่อการพัฒนาผู้เรียน. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
สมพร จิตตโสภณ. (2563). การประยุกต์ใช้หลักไตรสิกขาเพื่อพัฒนาสมรรถนะผู้เรียนในยุคดิจิทัล. วารสารครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 48(2), 115-130.
สุวิมล ว่องวาณิช. (2564). การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2561). แนวทางการดำเนินงานการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในการจัดการศึกษา. กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2565). รายงานสภาวะการศึกษาไทย ปี 2564-2565: ความท้าทายและทางออกสู่ระบบนิเวศการเรียนรู้ใหม่. พริกหวานกราฟฟิค.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560-2579. บริษัท พริกหวานกราฟฟิค จำกัด.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2562). แนวทางการพัฒนาทักษะมนุษย์ในศตวรรษที่ 21. พริกหวานกราฟฟิค.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2565). รายงานสถานการณ์การศึกษาไทยในบริบทจังหวัดอุตสาหกรรม. กระทรวงศึกษาธิการ.
วิจารณ์ พาณิช. (2565). การสร้างการเรียนรู้สู่ศตวรรษที่ 21. มูลนิธิสยามกัมมาจล.
สุวิมล ว่องวาณิช. (2564). การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Partnership for 21st Century Learning. (2019). Framework for 21st century learning. Battelle for Kids. http://static.battelleforkids.org/documents/p21/P21_Framework_Brief.pdf
Siemens, G. (2005). Connectivism: A learning theory for the digital age. International Journal of Instructional Technology and Distance Learning, 2(1), 3-10.
Zhao, Y., & Frank, K. A. (2016). A dynamic, ecological, and entrepreneurial perspective on technology in education. In Y. Zhao (Ed.), Research in the context of educational change and innovation (pp. 1-22). Routledge.
