ผลกระทบและแนวทางการแก้ไขปัญหาของชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากโครงการเหมืองแร่ทองคำและทองแดงในเมืองวิละบุลี แขวงสะหวันนะเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
คำสำคัญ:
เหมืองแร่ทองคำและทองแดง, สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว, แนวทางการแก้ปัญหาของชุมชนบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาผลกระทบทางด้านกายภาพ ด้านชีวภาพ ด้านสังคม และด้านเศรษฐกิจจากโครงการเหมืองแร่ทองคำและทองแดงเมืองวิละบุลี แขวงสะหวันนะเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว และ 2. เสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาของชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากโครงการดังกล่าว เป็นการวิจัยผสมผสานระหว่างการวิจัยเชิงปริมาณและการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มตัวอย่าง คือ ตัวแทนครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบจากโครงการเหมืองแร่ทองคำและทองแดงเมืองวิละบุลีที่กำหนดโดยใช้ตารางสำเร็จรูปของ Krejcie และ Morgan ที่ระดับความเชื่อมั่น 95% จำนวน 260 คน เลือกตัวอย่างแบบชั้นภูมิ และทำการสุ่มอย่างง่ายโดยการจับสลากไม่ทดแทน และผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหาผลกระทบจากโครงการเหมืองแร่ทองคำและทองแดง จำนวน 31 คน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถามมาตรประมาณค่า 5 ระดับ จำนวน 260 ฉบับ ที่มีค่าความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาอยู่ระหว่าง 0.80-1.00 และมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.83 และแบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ ใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหาเชิงคุณภาพ ผลการวิจัย พบว่า 1. ผลกระทบโดยรวมและผลกระทบในแต่ละด้าน ซึ่งประกอบด้วยด้านกายภาพ ชีวภาพ สังคม และเศรษฐกิจ ของโครงการเหมืองแร่ทองและทองแดงวิละบุลีจัดอยู่ในระดับมาก 2. แนวทางการแก้ไขปัญหาของชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากโครงการเหมืองแร่ทองคำและทองแดงเมืองวิละบุลี ประกอบด้วย 2.1 ด้านกายภาพ ได้แก่ แนวทางการแก้ไขปัญหาจากการระเบิดแร่อัคคีภัย และการพังทลายของพื้นที่ดิน 2.2 ด้านชีวภาพ ได้แก่ แนวทางการแก้ไขปัญหาสัตว์น้ำในธรรมชาติ สัตว์ป่าในธรรมชาติ และสัตว์เลี้ยงถูกทำลาย และ 2.3 ด้านสังคมและเศรษฐกิจ ได้แก่ แนวทางการแก้ไขปัญหาจากการเก็บกู้ทำลายอาวุธสงคราม ปัญหาความช่วยเหลือจากโครงการพัฒนาอื่น ๆ ลดลง และปัญหาการขนส่งของโครงการที่ทำให้การจราจรติดขัดและเกิดอุบัติเหตุในชุมชน
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมมลพิษ. (2565). รายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทย ปี 2564. กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. สืบค้น 25 พฤศจิกายน 2568 จาก https://www.pcd.go.th/wp-content/uploads/2022/08/pcdnew-2022-08-08_08-30-05_795080.pdf.
กรมป่าไม้ สปป.ลาว. (2023). รายงานการฟื้นฟูพื้นที่ป่าไม้และระบบนิเวศ. กรมป่าไม้ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว.
กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่. (2560). กรอบนโยบายและยุทธศาสตร์ในการบริหารจัดการทรัพยากรแร่ทองคำ. กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่. https://www.dmr.go.th/mineral_management/wp-content/uploads/2023/03/กรอบนโยบายและยุทธศาสตร์ในการบริหารจัดการทรัพยากรแร่ทองคำ.pdf.
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สปป.ลาว. (2022). รายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ประจำปี 2022. กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว.
กระทรวงแผนการและการลงทุน สปป.ลาว. (2562). นโยบายเกี่ยวกับเหมืองแร่ตามกฎหมายว่าด้วยแร่ธาตุฉบับเลขที่ 31 ลงวันที่ 3 พฤศจิกายน 2560. กระทรวงแผนการและการลงทุน สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว.
เฉลิมพล ศรีหงษ์. (2565). การประเมินความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม: จะทำอย่างไรให้ถูกต้อง. วารสารรามคำแหง ฉบับรัฐประศาสนศาสตร์, 5(1), 28-47.
https://so16.tci-thaijo.org/index.php/RJPA/article/view/2123/1339.
ณัฐนันท์ บางเขียว. (2567). การศึกษาผลกระทบและการจัดการผลกระทบจากการทำเหมืองแร่หินปูนเพื่ออุตสาหกรรม เขตหน้าพระลาน จังหวัดสระบุรี. วารสารไตรศาสตร์, 10(1). 39-61. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jts/article/view/278091/187277.
ธิดารัตน์ คําล้อม และณัฐริกา นันทบุตร. (2563). ความคิดเห็นเกี่ยวกับผลกระทบจากเหมืองหินที่ส่งผลต่อชุมชนบริเวณใกล้เคียง อําเภอตะกั่วทุ่ง จังหวัดพังงา. วารสารวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 12(1). https://so05.tci-thaijo.org/index.php/irdssru/article/view/243996/165790
บริษัท ล้านช้างมิเนโรส์ จำกัด. (2567). รายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมโดยละเอียด. บริษัท ล้านช้างมิเนโรส์ จำกัด.
แผนกกสิกรรมและสิ่งแวดล้อม แขวงสะหวันนะเขต. (2565). รายงานผลกระทบของโครงการเหมืองทองคำและทองแดงเมืองวิละบุลี. แผนกกสิกรรมและสิ่งแวดล้อม แขวงสะหวันนะเขต สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว.
แพรวโพยม ยลธรรธรรม, พงศ์ประสิทธิ์ อ่อนจันทร์, เชษฐา มุหะหมัด, และ อุดมศักดิ์ เดโชชัย. (2563). ผลกระทบจากการดูดทราย: กรณีศึกษาหมู่ที่ 1 ตําบลนบพิตํา อําเภอนบพิตํา จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารสังคมพัฒนศาสตร์, 3(2), 32–42. https://so07.tci-thaijo.org/index.php/JSSD/article/view/824/597.
รัฐวินท์ อมรสันต์. (2563). มาตรการควบคุมภาวะมลพิษจากการทำเหมืองแร่ทองคำในประเทศไทย : ศึกษาเปรียบเทียบกับประเทศสหรัฐอเมริกา. วารสารบัณฑิตศึกษานิติศาสตร์, 13(1), 63-74. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/gradlawtujournal/article/view/138106/163703.
ละเอียด ศิลาน้อย และกันฑิมาลย์ จินดาประเสริฐ. (2562). การใช้มาตรประมาณค่า ในการศึกษาวิจัยทางสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ การโรงแรม และการท่องเที่ยว. วารสารบริหารศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 8(15), 112-126. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jms_ubu/article/view/196862/137606.
วัลลภ รัฐฉัตรานนท์. (2562). การหาขนาดตัวอย่างที่เหมาะสมสำหรับการวิจัย: มายาคติในการใช้สูตรของทาโรยามาเน่และเครทซี-มอร์แกน. วารสารสหวิทยาการวิจัย ฉบับบัณฑิตศึกษา, 8(1). 11-28.
วีระยุทธ พรพจน์ธนมาศ. (2565). การศึกษาเปรียบเทียบการตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาของเครื่องมือวิจัยด้วยเทคนิค IOC, CVR และ CVI. วารสารรังสิตสารสนเทศ, 28(1), 169-192. https://rilj.rsu.ac.th/journal/57/article/281.
สุพักตรา สุทธสุภา และกรุณา รักษวิณ. (2567). ความร่วมมือที่ยั่งยืน: การประเมินการจัดการสิ่งแวดล้อมและปฏิบัติการชุมชนเชิงนิเวศในภาคเหนือของไทย. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม , 8(3), 203-215. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/JSC/article/view/272129/182250.
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2565). คู่มือการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) ฉบับปรับปรุง. สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.
Basu, D., & Mishra, S. (2024). Mine reclamation practices and effects of stakeholder perception- a case study of Saoner mines, Maharashtra, India. Journal of Engineering and Applied Science, 71(62). 1-33. https://doi.org/10.1186/s44147-024-00393-y.
Haroon, M., & Hayyat, M. (2025). Assessing the dual impact of gold mining on local communities: Socio-economic benefits and environmental challenges. Resources Policy, 103, 105559. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2025.105559.
Koo, M., & Yang, S. W. (2025). Questionnaire Use and Development in Health Research. Encyclopedia. 5(2),65. https://www.mdpi.com/2673-8392/5/2/65.
Krejcie, R.V. and Morgan, D.W. (1970). Determining Sample Size for Research Activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308.
Sima, M., & Morosanu, G.A. (2022). Mining Hazard Risk Reduction and Resilience. In: Eslamian, S., Eslamian, F. (eds) Disaster Risk Reduction for Resilience. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-72196-1_4.
Sutrisno, A. D., Chen, Y.-J., Suryawan, I. W. K., & Lee, C.-H. (2023). Building a Community’s Adaptive Capacity for Post-Mining Plans Based on Important Performance Analysis: Case Study from Indonesia. Land, 12(7), 1285. https://doi.org/10.3390/land12071285.
Yu, H., Zahidi, I., Fai, C. M., Liang, D., & Madsen, D. Ø. (2024). Elevating community well-being in mining areas: the proposal of the mining area sustainability index (MASI). Environmental Sciences Europe, 36(1), 1-12. https://link.springer.com/article/10.1186/s12302-024-00895-9.
