โมเดลเศรษฐกิจ BCG และกลยุทธ์การแข่งขันเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนของผู้ประกอบการ SMEs ภาคอุตสาหกรรมการผลิตในจังหวัดเชียงราย
คำสำคัญ:
BCG โมเดล, กลยุทธ์การแข่งขัน, เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนบทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับและวิเคราะห์เส้นทางความสัมพันธ์ระหว่างการดำเนินงานตามแนวทางเศรษฐกิจใหม่กับการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยมีกลยุทธ์สร้างความได้เปรียบในการแข่งขันเป็นตัวแปรส่งผ่านกลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อมภาคอุตสาหกรรมการผลิต จังหวัดเชียงราย จำนวน 253 คน ได้จากการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัย คือ แบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหา และมีค่าความเชื่อมั่นภายในสูง โดยมีค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาคเท่ากับ 0.95 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เส้นทาง ผลการวิจัยพบว่า ผู้ประกอบการมีการดำเนินงานตามแนวคิด BCG โมเดลในระดับมาก ครอบคลุมด้านเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว โดยใช้กลยุทธ์มุ่งตลาดเฉพาะสูงสุด รองลงมา คือ กลยุทธ์การเป็นผู้นำด้านต้นทุน และกลยุทธ์สร้างความแตกต่าง การดำเนินงานตามแนวคิด BCG โมเดลมีอิทธิพลเชิงบวกต่อกลยุทธ์สร้าง
ความได้เปรียบ และการบรรลุ SDGs ขณะที่กลยุทธ์การแข่งขันส่งผลโดยตรงต่อ SDGs รวมอิทธิพลเท่ากับ 1.547 ผลการวิจัยแสดงให้เห็นว่า การบูรณาการแนวคิด BCG โมเดลกับกลยุทธ์การแข่งขันในกรอบการวิเคราะห์เชิงสาเหตุ สามารถอธิบายการบรรลุเป้าหมาย SDGs ในระดับพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิผล ซึ่งยังไม่เคยมีการศึกษาในบริบทจังหวัดเชียงรายมาก่อนทั้งนี้ ผลการวิจัยมีนัยสำคัญเชิงนโยบายในการพัฒนา SMEs ภาคการผลิตสู่ความยั่งยืนตามเป้าหมาย SDG 7, 8, 9, 12 และ 13
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม. (2566). โครงการยกระดับธุรกิจ SMEs ด้วยการประยุกต์ใช้ในโมเดลเศรษฐกิจ BCG. กองพัฒนาขีดความสามารถธุรกิจอุตสาหกรรม กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม.
กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม. (2564). แผนปฏิบัติการด้านการขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศไทยด้วยโมเดลเศรษฐกิจ BCG พ.ศ. 2564-2570. สืบค้น 20 สิงหาคม 2568 จาก https://waa.inter.nstda.or.th/stks/pub/bcg/20211228-BCG-Action-Plan-2564-2570.pdf.
กษิดิศ ใจผาวัง. (2565). ความสัมพันธ์ระหว่างทรัพยากรทางธุรกิจ กลยุทธ์สร้างความได้เปรียบในการแข่งขัน และการดำเนินงานตามโมเดลเศรษฐกิจบีซีจีของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนในจังหวัดเชียงราย. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 7(12), 1091–1106.
ชล บุนนาค, ณัฐวิคม พันธุวงศ์ภักดี, อรรถเศรษฐ์ จริยธรรมานุกูล, ธัญรดา เวียงเกตุ และณรงค์ ชุมสุพรรณวารี. (2562). โครงการประสานงานการวิจัยเพื่อสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG Move) ปี 2. รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
เชิดพงษ์ วาณิชยานนท์ และจเร สิงหโกวินท์. (2566). การพัฒนาโมเดลเศรษฐกิจ BCG กับดัชนีอยู่เย็นเป็นสุข. วารสารพัฒนาสังคมและยุทธศาสตร์การบริหาร, 25(2), 161–186.
ถิรวุฒิ แสงมณีเดช, บําเพ็ญ ไมตรีโสภณ, สมิตา จุลเขตร์ และวิเชียร สิงห์ใหม่. (2567). การประยุกต์ใช้เศรษฐกิจหมุนเวียนเพื่อสร้างความได้เปรียบทางการค้าในการดำเนินธุรกิจแฟชั่นรีไซเคิล. วารสารนวัตกรรมการบริหารและการจัดการ, 12(1), 1–15.
เวทยา ใฝ่ใจดี และวัชรพจน์ ทรัพย์สงวนบุญ. (2563). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการดำเนินธุรกิจของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมตามแนวทางเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs). Journal of Business, Innovation and Sustainability (JBIS), 15(1), 101–119.
สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงวอชิงตัน. (2566). Bio-Circular-Green Economic Model (BCG). สืบค้น 20 สิงหาคม 2568 จาก https://washingtondc.thaiembassy.org/en/page/bio-circular-green-economic-mode-bcg.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2560). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 (พ.ศ. 2560–2564). สํานักนายกรัฐมนตรี.
สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน. (2566). แผนปฏิบัติการระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566–2570). สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน กระทรวงพลังงาน. สืบค้น 20 สิงหาคม 2568 จาก https://www.eppo.go.th/images/policy/PDF/operationplan2566-2570_edit.pdf.
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ. (2562). เศรษฐกิจหมุนเวียน CIRCULAR ECONOMY. สืบค้น 20 สิงหาคม 2568 จาก https://www.nstda.or.th/home/knowledge_post/circular-economy-article/.
สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.). (2568). โมเดลเศรษฐกิจ บีซีจี. สืบค้น 20 สิงหาคม 2568 จาก https://www.nxpo.or.th/th/bcg-economy/.
สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดเชียงราย. (2566). รายงานผลการดำเนินงาน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2566. สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดเชียงราย.
Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120.
Ellen MacArthur Foundation. (2019). Completing the picture: How the circular economy tackles climate change. https://circulareconomy.europa.eu/platform/sites/default/files/emf_completing_the_picture.pdf
Farida, I., & Setiawan, D. (2022). Business strategies and competitive advantage: The role of performance and innovation. Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 8(3), 163. https://doi.org/10.3390/joitmc8030163.
Khan, R. U., Salamzadeh, Y., Abbasi, M. A., Amin, A., & Sahar, N. E. (2022). Strategic orientation and sustainable competitive performance of family firms: Evidence of an emerging economy. Journal of Small Business Strategy, 32(2), 67–82.
Lalaeng, C., & Wongkaeo, S. (2024). The causal relationship of the application of the BCG economic model affecting the competitive advantage and performance of community enterprise. Pakistan Journal of Life and Social Sciences, 22(2), 10259-10273.
Likert, R. (1932). A technique for the measurement of attitudes (No. 140). Archives of Psychology.
Muscat, A., de Olde, E. M., Ripoll-Bosch, R., Van Zanten, H. H. E., Metze, T. A. P., Termeer, C. J. A. M., van Ittersum, M. K., & de Boer, I. J. M. (2021). Principles, drivers and opportunities of a circular bioeconomy. Nature Food, 2(8), 561–566.
Piyathanavong, V., Garza-Reyes, J. A., Huynh, V.-N., Olapiriyakul, S., & Karnjana, J. (2021). Circular economy: Exploratory study of steel industry in Thailand. In Proceedings of the 11th Annual International Conference on Industrial Engineering and Operations Management (pp. 1–26). IEOM Society International.
Porter, M. E. (1980). Competitive strategy: Techniques for analyzing industries and competitors. Free Press.
Porter, M. E. (1985). The competitive advantage: Creating and sustaining superior performance. Free Press.
Shabur, M. A. (2024). A comprehensive review on the impact of Industry 4.0 on the development of a sustainable environment. Discover Sustainability, 5, Article 97. https://doi.org/10.1007/s43621-024-00290-7.
Taber, K. S. (2018). The use of Cronbach’s alpha when developing and reporting research instruments in science education. Research in Science Education, 48(6), 1273–1296.
Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic capabilities and strategic management. Strategic Management Journal, 18(7), 509–533.
United Nations General Assembly. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/70/1). United Nations.
Van Dam, K., Simeone, L., Keskin, D., Baldassarre, B., Niero, M., & Morelli, N. (2020). Circular economy in industrial design research: A review. Sustainability, 12(24), Article 10279. https://doi.org/10.3390/su122410279.
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed). Harper & Row.
