การบริหารจัดการองค์กรตามแนวพุทธธรรมจากหลักธรรมสู่การปฏิบัติ ในองค์กรสมัยใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและสังเคราะห์แนวคิดการบริหารจัดการองค์กรตามแนวพุทธธรรม และนำเสนอแนวทางการประยุกต์หลักพุทธธรรมจากระดับหลักการไปสู่การปฏิบัติในองค์กรสมัยใหม่ ภายใต้บริบทที่องค์กรต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม เทคโนโลยี โครงสร้างแรงงาน และความคาดหวังของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่มีความซับซ้อนมากขึ้น การบริหารองค์กรจึงไม่อาจมุ่งเฉพาะประสิทธิภาพ ประสิทธิผล และผลตอบแทนทางเศรษฐกิจเท่านั้น แต่จำเป็นต้องให้ความสำคัญกับคุณธรรม จริยธรรม คุณภาพชีวิตของบุคลากร ความรับผิดชอบต่อสังคม และความยั่งยืนควบคู่กันไป บทความแบ่งการศึกษาออกเป็น 5 ประเด็น ได้แก่ 1) แนวคิดและฐานคิดของการบริหารจัดการองค์กรตามแนวพุทธธรรม 2) การบูรณาการพุทธธรรมกับกระบวนการบริหารองค์กร 3) ภาวะผู้นำและการบริหารทรัพยากรมนุษย์ตามแนวพุทธธรรม 4) การนำพุทธธรรมจากหลักการสู่การปฏิบัติในองค์กร และ 5) การบริหารองค์กรตามแนวพุทธธรรมในบริบทขององค์กรสมัยใหม่ ผลจากการสังเคราะห์พบว่า หลักธรรมที่มีศักยภาพต่อการบริหารองค์กร ได้แก่ สัปปุริสธรรม 7 อิทธิบาท 4 พรหมวิหาร 4 สังคหวัตถุ 4 อคติ 4 หิริโอตตัปปะ และโยนิโสมนสิการ ซึ่งสามารถบูรณาการเข้ากับการวางแผน การจัดองค์การ การบริหารคน การอำนวยการ การตัดสินใจ การควบคุม และการพัฒนาองค์การได้อย่างเป็นระบบ การบริหารตามแนวพุทธธรรมจึงมิใช่การนำหลักธรรมมาใช้ในเชิงสัญลักษณ์ แต่เป็นการสร้างระบบบริหารที่มีปัญญาและคุณธรรมเป็นฐาน มีมนุษย์เป็นศูนย์กลาง และมุ่งสร้างสมดุลระหว่างประสิทธิภาพ คุณภาพชีวิต ความรับผิดชอบ และความยั่งยืน อันเป็นแนวทางสำคัญสำหรับการพัฒนาองค์กรสมัยใหม่ให้สามารถเติบโตควบคู่กับการสร้างคุณค่าแก่บุคคล องค์กร และสังคม