มะตาดกับวิถีชีวิตชาวมอญชุมชนเสากระโดง อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาความเชื่อมโยงมะตาดกับวิถีชีวิตชาวมอญของชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดง และ 2. ศึกษาปัญหา อุปสรรคและแนวทางแก้ไขของชาวมอญในการจัดการที่เกี่ยวข้องกับมะตาดที่มีอยู่ในชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดง ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 13 คน ทำการคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงประกอบด้วย ผู้นำชุมชน สมาชิกกรรมการหมู่บ้านและชาวบ้านในชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดง ตำบลขนอนหลวง อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ร่วมกับการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และไม่มีส่วนร่วม ทำการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาและพรรณนาความสิ่งที่ค้นพบและยกตัวอย่างคำพูดที่ได้จากการสัมภาษณ์
ผลการวิจัยพบว่า 1. วัฒนธรรมการบริโภคมะตาดเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตของชาวมอญในชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดงมาอย่างยาวนาน ชาวบ้านนิยมนำผลผลิตมาประกอบอาหารตามภูมิปัญญาดั้งเดิมและกรรมวิธีเฉพาะของกลุ่มชาติพันธุ์ เช่น การปรุงแกงคั่วมะตาดและแกงส้มมะตาด ซึ่งเป็นประเพณีการกินที่แสดงถึงรูปแบบการดำเนินชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ 2. ปัญหาและอุปสรรคที่พบในปัจจุบันคือ ปัญหาในการจัดการผลผลิตมะตาด สาเหตุคือ ต้นมะตาดในชุมชนมอญ หมู่บ้านเสากระโดง ให้ผลผลิตเฉพาะตามฤดูกาลและปริมาณผลผลิตต่อต้นมีจำนวนมากจนเกินความต้องการบริโภค ประกอบกับคนรุ่นหลังขาดความสนใจบริโภคและยังไม่มีเทคโนโลยีการเก็บรักษาที่เหมาะสมส่งผลให้ผลผลิตเกิดความเสียหาย ปัญหาดังกล่าวทำให้การจัดหาตลาดรองรับยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญในการพัฒนาพืชพื้นถิ่น และไม่สามารถขับเคลื่อนสู่การเป็นสินค้าเกษตรหรือสินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ได้ แนวทางแก้ไขจึงมุ่งเน้นการส่งเสริมกิจกรรมแปรรูปผลผลิตเพื่อยืดอายุการเก็บรักษา ควบคู่กับการร่วมมือกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อบูรณาการการส่งเสริมช่องทางการตลาดกับการอนุรักษ์วัฒนธรรมอาหารอัตลักษณ์ของกลุ่มชาติพันธุ์มอญให้คงอยู่สืบไป
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กองนโยบายและแผนงาน (กลุ่มงานวิจัยผังเมือง 1). (2565). การคงอยู่ของอัตลักษณ์ชุมชนมอญในกรุงเทพมหานคร กรณีศึกษาชุมชนมอญบางกระดี่ บางขุนเทียนและชุมชนเลียบคลองมอญ ลาดกระบัง (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กรุงเทพมหานคร.
กานดา เต๊ะขันหมาก. (2560). การพัฒนาพิพิธภัณฑ์มีชีวิตเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของกลุ่มวัฒนธรรมไทยรามัญ. (วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร).
บุญยงค์ เกศเทศ. (2561). ความผูกพันสยามในลุ่มน้ำเจ้าพระยาและท่าจีน (เล่ม 2). กากะเยีย.
ประสิทธิ์ ชื่นมีศรี. (2567). ชาวบ้านในชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดง. สัมภาษณ์. 11 พฤษภาคม.
พฤติพร จินา และคณะ. (2564). โครงการพัฒนาอาสาสมัครเยาวชนนักวิจัยคนรุ่นใหม่เพื่อสนับสนุนงานเศรษฐกิจชุมชนบนฐานนิเวศน์ลุ่มน้ำแม่ทาอย่างมีส่วนร่วม (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ และสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม.
พรชัย จุฑามาศ (ที่ปรึกษา). (2568). จากยอดเขาถึงใต้ทะเล 10 ทรัพยากรไทย: หวนดูทรัพย์สิ่งสินตน (พิมพ์ครั้งที่ 1). วนิดาการพิมพ์.
นิภา. (2567). อดีตผู้ใหญ่บ้านชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดง. สัมภาษณ์. 11 พฤษภาคม.
สามิตร์ นิยมเดช. (2563). ชาวบ้านในชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดง. สัมภาษณ์. 15 สิงหาคม.
สุนทร ธรรมอรุณ. (2565). คุณป้าร้านขายอาหารตามสั่งประจำหมู่บ้าน. สัมภาษณ์. 10 สิงหาคม.
สุนทรียา ไชยปัญหา และอุรารักษ์ ศรีประเสริฐ. (2559). แนวคิด ทฤษฎีวัฒนธรรมการจัดการ: การปรับตัวภายใต้ความแตกต่างทางวัฒนธรรม. วารสารวิชาการคณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 1(2), 104-116.
สุทาสิณี. (2565). ชาวบ้านในชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดง. สัมภาษณ์. 10 สิงหาคม.
เสริม นิยมเดช. (2565). ผู้อาวุโสในชุมชนมอญหมู่บ้านเสากระโดง. สัมภาษณ์. 6 สิงหาคม.
Chaopreecha, J., & Tovankasame, N. (2023). Creating a food museum in Baan Saan, Phuket: A case study in material culture and media technology. Humanities, Arts and Social Sciences Studies, 23(2), 378-393.
Cheng, W., Niu, C., Huang, L., & Zhang, Y. (2025). Design Strategies for Culinary Heritage Restaurants from a Cultural Sustainability Perspective: Focusing on Generation Z Consumers. Sustainability.
Chukwurah, G. O., Okeke, F. O., Isimah, M. O., Enoguanbhor, E. C., Awe, F. C., Nnaemeka-Okeke, R. C., Guo, S., Nwafor, I. V., & Okeke, C. A. (2025). Cultural influence of local food heritage on sustainable development. World, 6(1), 10.
Iswari, E., Tanipu, F., Maricar, F., Mahmut, C., Mahmut, A. K., A., Thaba, A., & Demmalino, E. B. (2025). Food Heritage as Cultural Text: Reading the Traditional Cuisine of the Togutil Tribe from A Socio-Anthropological Perspective. Journal of Cultural Analysis and Social Change, 10(2), 4119–4134.
Ludwinsky, R. H., Cavalhieri, A. E., Kujawska, M., Peroni, N., & Hanazaki, N. (2021). “If there’s no dill, the taste isn’t right!” A comparison of food plant knowledge between Polish and German descendants in the context of an imagined culinary community in Brazil. Journal of Ethnic Foods, 8(9), 1-9.
Partarakis, N., Kaplanidi, D., Doulgeraki, P., Karuzaki, E., Petraki, A., Metilli, D., Bartalesi, V., Adami, I., Meghini, C., & Zabulis, X. (2021). Representation and Presentation of Culinary Tradition as Cultural Heritage. Heritage, 4, 612-640.
Pieroni, A. (2025). Evaluation of the cultural significance of wild food botanicals traditionally consumed in Northwestern Tuscany, Italy. Journal of Ethnobiology, 21, 89-104.
Pradeep, A., & Subbulakshmi, M. (2026). Stewards to the obscure: repositioning the ecological agency of culinary knowledge through the Uraali Kuruma tribe of Southern India. Frontiers in Sustainable Food Systems.
Reddy, G., & van Dam, R. M. (2020). Food, culture, and identity in multicultural societies: Insights from Singapore. Appetite, 149, 104633.
Tajik, Y. (2022). Heritagization of Food: The Case of Qeshm Island, Iran [Master’s thesis, Linnæus University]. Linnæus University.
Zocchi, D. M., Sulaiman, N., Prakofjewa, J., Sõukand, R., & Pieroni, A. (2024). Local Wild Food Plants and Food Products in a Multi-Cultural Region: An Exploratory Study among Diverse Ethnic Groups in Bessarabia, Southern Moldova. Sustainability.