กิจกรรมการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ตำนานบึงหล่มและท้องพระโรงโดยใช้ชุมชนเป็นฐานการเรียนรู้ ผ่านการบูรณาการภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์ท้องถิ่นสำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก
คำสำคัญ:
การเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน, ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น, การบูรณาการภูมิศาสตร์, บึงหล่ม, ท้องพระโรงบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสภาพปัจจุบันของการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ในพื้นที่อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก และ 2. พัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน ผ่านการบูรณาการภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์ท้องถิ่น สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 เป็นการวิจัยเป็นเชิงคุณภาพ โดยผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วย ครูผู้สอน นักเรียน และบุคคลในชุมชน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง การสังเกตแบบมีส่วนร่วม แบบสะท้อนผลการเรียนรู้ และบันทึกภาคสนาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการสรุปอุปนัย พร้อมตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยวิธีการตรวจสอบแบบสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า การจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นยังขาดความเป็นรูปธรรม โดยเน้นการสอนตามตำราและขาดการเชื่อมโยงกับชุมชน ขณะที่กิจกรรมการเรียนรู้ที่พัฒนาขึ้นโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน เปิดโอกาสให้นักเรียนได้ลงพื้นที่สำรวจ สัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลจากหลักฐานท้องถิ่น และสร้างผลงานด้วยตนเอง ส่งผลให้นักเรียนมีความเข้าใจประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเพิ่มขึ้น สามารถเชื่อมโยงกับบริบททางภูมิศาสตร์ได้อย่างมีเหตุผล อีกทั้งยังช่วยพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ การสื่อสาร และการทำงานร่วมกัน รวมถึงส่งเสริมความภาคภูมิใจและจิตสำนึกในการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่นอย่างมีประสิทธิภาพ ผลการวิจัยดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานร่วมกับการบูรณาการภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์ท้องถิ่น สามารถส่งเสริมการเรียนรู้ที่มีความหมายและสนับสนุนการพัฒนาทั้งด้านความรู้ ทักษะ และเจตคติของผู้เรียนเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
กนก จันทร์ทอง. (2560). การสอนสังคมศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสารวิทยบริการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, 28(2), 227-241. https://journal.oas.psu.ac.th/index.php/asj/article/view/1139.
จิราภรณ์ สถาปนะวรรธนะ. (2554). ประวัติศาสตร์เมืองพิษณุโลก บทนําเสนอโครงสร้างเนื้อหาสำหรับงานเขียน. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 28(2), 1-19. https://so01.tci-thaijo.org/index.php/HUSO/article/view/6262/5474.
จิราภรณ์ สถาปนะวรรธนะ. (2569). ประวัติศาสตร์สังคมเมืองพิษณุโลก พ.ศ. 2475-2503. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ฐาปนีย์ รักภูบาล, ศศิพัชร จำปา และชัยรัตน์ โตศิลา. (2566). ผลของการจัดการเรียนรู้โดยใช้วิธีการทางประวัติศาสตร์ ที่มีต่อความสามารถในการวิเคราะห์สาเหตุและผลสืบเนื่องทางประวัติศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5. วารสารศิลปากรศึกษาศาสตร์วิจัย, 15(2), 11–26. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/suedureasearchjournal/article/view/265867.
ณัฐวุฒิ จงจิต. (2567). ผลของการจัดการเรียนรู้โดยใช้กระบวนการสืบเสาะทางภูมิศาสตร์ที่มีต่อความฉลาดรู้เชิงพื้นที่ และเจตคติต่อการศึกษาภูมิศาสตร์ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย. วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการสอนสังคมศึกษา มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ทิศนา แขมมณี. (2560). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 21). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2560). มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด กลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และสาระภูมิศาสตร์ ในกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). แนวทางการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นในสังคมร่วมสมัย: เรื่องของฉัน เรื่องของเรา Local History Our Story. สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักศิลปากรที่ 6 สุโขทัย. (2566). รายงานสำรวจแหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ในจังหวัดพิษณุโลก. กรมศิลปากร.
สิริวรรณ สิรวณิชย์. (2565). แนวคิดและวิธีการประวัติศาสตร์ท้องถิ่น. สาขาวิชาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
Dewey, J. (1938). Experience and Education. Macmillan.
Knowles, A. K., & Hillier, A. (Eds.). (2008). Placing history: How maps, spatial data, and GIS are changing historical scholarship. ESRI Press.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv1f9vz4.
