การสังเคราะห์ต้นแบบการพัฒนาเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟูสู่ความยั่งยืน ภายใต้บริบทสถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชนจังหวัดจันทบุรี
คำสำคัญ:
กระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟู, การพัฒนาเยาวชน, การเรียนรู้เชิงประสบการณ์, สถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชนบทคัดย่อ
ปัญหาเด็กและเยาวชนที่เข้าสู่กระบวนการยุติธรรมเป็นประเด็นสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และความยั่งยืนของสังคม งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. สังเคราะห์องค์ประกอบและกลไกการดำเนินงานการพัฒนาเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟูภายใต้บริบทของสถานพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชนจังหวัดจันทบุรี 2. วิเคราะห์บทบาทของการออกแบบกระบวนการเรียนรู้และกิจกรรมเชิงปฏิบัติการในระดับสถาบันที่เอื้อต่อการฟื้นฟูและการพัฒนาเยาวชน และ 3. พัฒนาต้นแบบเชิงกระบวนการสำหรับการพัฒนาเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟู ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 45 คน ประกอบด้วยผู้บริหาร บุคลากรผู้ปฏิบัติงาน และผู้แทนภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้องและเยาวชน ใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตกระบวนการดำเนินงาน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า การพัฒนาเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟูประกอบด้วยกลไกสำคัญ 4 ประการได้แก่ 1. กลไกการขับเคลื่อนการเรียนรู้และการฟื้นฟู 2. กระบวนการมีส่วนร่วมของบุคลากรและภาคีเครือข่าย 3. การเรียนรู้จากประสบการณ์และการสะท้อนผล และ 4. การบูรณาการการพัฒนาเยาวชนในหลายมิติ ทั้งด้านพฤติกรรม ทักษะชีวิต และคุณค่าทางสังคม การออกแบบกระบวนการเรียนรู้เชิงประสบการณ์และกิจกรรมเชิงปฏิบัติการมีบทบาทสำคัญในการเสริมสร้างการตระหนักรู้ ความรับผิดชอบและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของเยาวชน ผลการศึกษานำไปสู่การพัฒนาต้นแบบเชิงกระบวนการสำหรับการพัฒนาเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟู งานวิจัยนี้เสนอกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการที่เชื่อมโยงกระบวนการยุติธรรมเชิงฟื้นฟูกับการเรียนรู้เชิงประสบการณ์และการพัฒนาเยาวชนเชิงระบบ อธิบายกลไกการเปลี่ยนแปลงจากการเรียนรู้สู่การตระหนักรู้และการปรับพฤติกรรมอย่างเป็นลำดับ ช่วยเติมเต็มองค์ความรู้เดิมและสนับสนุนการประยุกต์ใช้เชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติอย่างเป็นระบบ
เอกสารอ้างอิง
พระปลัดสมศักดิ์ กตธมฺโม (โสรัตน์ถาวร) และอิสรพงษ์ ไกรสินธุ์. (2568). การศึกษาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนและการสร้างพลเมือง สู่สังคมโลก. วารสารสหวิทยาการศึกษาครุศาสตร์, 1(5), 18-24. https://so19.tci-thaijo.org/index.php/JISES/article/view/2141.
ศุภชัย ไตรไทยธีระ, วรรัตน์ ปทุมเจริญวัฒนา และวีระเทพ ปทุมเจริญวัฒนา. (2567). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้บนฐานสมรรถนะสำหรับเด็กและเยาวชนในกระบวนการยุติธรรมกรณีศึกษา: ศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนเขต 5. วารสารสมาคมพัฒนาวิชาชีพการบริหารการศึกษาแห่งประเทศไทย (สพบท.), 6(3), 101-113. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JAPDEAT/article/view/273763.
Bazemore, G., & Umbreit, M. (1995). Rethinking the sanctioning function in juvenile court: Retributive or restorative responses to youth crime. Crime & Delinquency, 41(3), 296–316. https://doi.org/10.1177/0011128795041003002.
Braithwaite, J. (2002). Restorative justice and responsive regulation. Oxford University Press.
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.
McCold, P., & Wachtel, T. (2003). In pursuit of paradigm: A theory of restorative justice. International Institute for Restorative Practices. Retrieved March 9, 2026, from https://www.iirp.edu/images/pdf/paradigm.pdf.
Redclift, M. (1994). Sustainable development: Economics and the environment. In M. Redclift & C. Sage (Eds.), Strategies for sustainable development: Local agendas for the Southern Hemisphere (pp. 17–34). John Wiley & Sons.
Sherman, L. W., & Strang, H. (2007). Restorative justice: The evidence. The Smith Institute.
United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. Retrieved March 9, 2026, from https://sdgs.un.org/2030agenda.
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (1997). Educating for a sustainable future: A transdisciplinary vision for concerted action. UNESCO. Retrieved March 9, 2026, from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000110686.
Wachtel, T. (2013). Defining restorative. International Institute for Restorative Practices.
Zehr, H. (2002). The little book of restorative justice. Good Books.
