การวิเคราะห์โครงสร้างตลาดและพฤติกรรมการแข่งขันของธุรกิจ Food Delivery ในประเทศไทย: การสังเคราะห์หลักฐานเชิงประจักษ์และนัยเชิงกลยุทธ์

บทคัดย่อ

บทความนี้วิเคราะห์โครงสร้างตลาดและพฤติกรรมการแข่งขันของธุรกิจแพลตฟอร์ม Food Delivery ในประเทศไทยช่วงหลังการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 โดยใช้กรอบแนวคิด Structure-Conduct-Performance (SCP) ของ Bain (1956) ผสานกับทฤษฎีตลาดสองด้านของ Rochet และ Tirole (2003) และเศรษฐศาสตร์แพลตฟอร์ม เพื่อทำความเข้าใจพลวัตการเปลี่ยนผ่านของตลาดที่เคยเติบโตแบบก้าวกระโดดกว่าร้อยละ 179 ในปี 2563 ก่อนเข้าสู่ระยะทรงตัวที่มูลค่าราว 8.6 หมื่นล้านบาทในปี 2566 ข้อค้นพบจากการทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบและการสังเคราะห์หลักฐานพบว่าตลาดได้ปรับตัวเข้าสู่โครงสร้างแบบตลาดผู้ขายน้อยรายแบบกระจุกตัวสูง ที่มี Grab และ LINE MAN Wongnai ถือครองส่วนแบ่งตลาดรวมกันเกือบสองในสาม ขณะที่ผู้เล่นรายอื่นอย่าง Foodpanda และ Robinhood ทยอยถอนตัวจากภาระขาดทุนสะสมภายใต้สงครามอุดหนุนราคาที่ยืดเยื้อ ในมิติพฤติกรรมการแข่งขัน แพลตฟอร์มได้เปลี่ยนผ่านจากยุทธศาสตร์ช่วงชิงส่วนแบ่งตลาดเชิงปริมาณผ่าน cross-subsidization มาสู่การแข่งขันเชิงคุณภาพ โดยเน้นการสร้างระบบนิเวศ Super App การใช้กลไก lock-in ผ่านระบบสมาชิกและคะแนนสะสม และการลงทุนในนวัตกรรมแพลตฟอร์มเพื่อเพิ่ม platform stickiness ผลการวิเคราะห์สะท้อน trade-off ระหว่างประสิทธิภาพเชิงจับคู่กับความเป็นธรรมของการจัดสรรผลประโยชน์ระหว่างผู้บริโภค ร้านอาหาร และไรเดอร์ บทความเสนอข้อเสนอแนะเชิงกลยุทธ์สำหรับผู้ประกอบการในการกระจายความเสี่ยงช่องทางขาย และข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสำหรับหน่วยงานกำกับดูแลในการพัฒนากรอบกำกับด้านความโปร่งใสของค่าคอมมิชชัน สัญญามาตรฐาน และการคุ้มครองแรงงานแพลตฟอร์มในบริบทเศรษฐกิจดิจิทัลไทยร่วมสมัย