การปฏิบัติธรรมตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์การปฏิบัติธรรมตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาทในฐานะกระบวนการพัฒนาชีวิต โดยมุ่งอธิบายความหมาย รูปแบบ และอานิสงส์ของการปฏิบัติธรรมผ่านกรอบไตรสิกขา ได้แก่ ศีล สมาธิ และปัญญา การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยวิเคราะห์ข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา คัมภีร์เถรวาทที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนบทความวิชาการที่ได้รับการเผยแพร่ทั้งในประเทศและต่างประเทศผลการศึกษาพบว่า การปฏิบัติธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาทมิได้จำกัดอยู่เพียงการฝึกสมาธิ หากแต่เป็นกระบวนการพัฒนามนุษย์อย่างเป็นองค์รวม เริ่มจากการปฏิบัติด้านศีลเพื่อควบคุมพฤติกรรมและสร้างความสงบเรียบร้อยในสังคม การปฏิบัติสมถภาวนาเพื่อทำจิตให้สงบ ตั้งมั่น และพร้อมต่อการพิจารณาธรรม และการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาเพื่อเจริญปัญญาเห็นความจริงของสภาวธรรมตามหลักไตรลักษณ์ อันนำไปสู่การลดกิเลสและความทุกข์อย่างเป็นลำดับ

นอกจากนี้ การปฏิบัติธรรมยังมีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาการรู้เท่าทันตนเอง การเปลี่ยนแปลงทัศนคติและพฤติกรรมของบุคคล ตลอดจนการเสริมสร้างคุณธรรมทางสังคม เช่น เมตตา กรุณา และความไม่เบียดเบียน ซึ่งทำหน้าที่เป็นฐานของจริยธรรมและสันติภาพในสังคมร่วมสมัย บทความนี้จึงเสนอว่า การปฏิบัติธรรมตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาทควรถูกทำความเข้าใจในฐานะกระบวนการพัฒนาชีวิตจากภายในสู่ภายนอก ที่เชื่อมโยงการพัฒนาปัจเจกบุคคลเข้ากับการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน