การบูรณาการสัจจธรรมในพระอภิธรรมปิฎกเพื่อการสร้างสรรค์ นวัตกรรมวิถีพุทธในสังคมไทยร่วมสมัย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อวิเคราะห์หลักปรมัตถธรรมในพระอภิธรรมปิฎกอย่างเป็นระบบ และสังเคราะห์องค์ความรู้ที่ได้สู่การบูรณาการ "วิถีพุทธเชิงปัญญา" เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งทางจริยธรรมและดุลยภาพทางจิตให้แก่สังคมไทยร่วมสมัย ท่ามกลางบริบทของ "วิกฤตการณ์ซ้อนทับ" (Polycrisis) และพลวัตของเทคโนโลยีดิจิทัลดิสรัปชัน (Digital Disruption) ที่มิเพียงส่งผลกระทบทางเศรษฐกิจ แต่ยังก่อให้เกิดสภาวะเปราะบางทางจิตใจอย่างรุนแรงและความขัดแย้งเชิงโครงสร้างที่ร้าวลึกในระดับจิตวิญญาณ ผลการศึกษาจากการวิเคราะห์เชิงลึกพบว่า ปัญหาทางสังคมและวิกฤตสุขภาพจิตในปัจจุบันมีรากเหง้ามาจาก "อวิชชา" หรือความไม่รู้เท่าทันในกระบวนการทำงานของธรรมชาติฝ่ายนามธรรม คือ จิตและเจตสิก โดยเฉพาะอย่างยิ่งอิทธิพลของ "อกุศลเจตสิก" เช่น โลภะและโทสะ ที่ถูกกระตุ้นและขยายผลอย่างต่อเนื่องผ่านอัลกอริทึมของสื่อดิจิทัลจนกลายเป็นความปกติใหม่

บทความนี้จึงนำเสนอโมเดลทางยุทธศาสตร์ "วิถีพุทธบูรณาการ: อภิธรรมสำหรับคนรุ่นใหม่" ซึ่งขับเคลื่อนด้วย 3 กระบวนการสำคัญ ได้แก่ การรู้ (Knowing) เพื่อเข้าใจโครงสร้างจิต, การตื่น (Awakening) เพื่อเท่าทันผัสสะ, และการสร้างสรรค์ (Creating) เพื่อทำประโยชน์แก่สังคม โดยเน้นการถอดรหัสหลักธรรมเรื่อง "วิถีจิต" และ "ปัฏฐาน" ให้แปรเปลี่ยนเป็นทักษะความฉลาดทางอารมณ์ (Emotional Intelligence) และจริยธรรมสังคม (Social Ethics) ที่จับต้องได้ ซึ่งนับเป็นการยกระดับพฤติกรรมทางศาสนาจากการนับถือเชิงจารีตพิธีกรรม สู่การปฏิบัติบูชาด้วยปัญญาที่รู้แจ้งในเหตุปัจจัย อันจะเป็นการสร้างภูมิคุ้มกันทางจิตวิญญาณที่เข้มแข็งและยั่งยืนให้แก่ปัจเจกและสังคม