ทัศนะของพระพุทธศาสนาต่อผู้หญิง: ข้อจำกัดทางสังคม และความเสมอภาคทางจิตวิญญาณ

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ทัศนะของพระพุทธศาสนาเกี่ยวกับผู้หญิงในมิติต่าง ๆ ทั้งด้านคัมภีร์บาลี นิรุกติศาสตร์ และหลักธรรม พบว่า ในขณะที่พระพุทธศาสนาแม้มีบางตอนที่ตำหนิผู้หญิง แต่โดยเนื้อแท้แล้ว ยอมรับความเสมอภาคของผู้หญิงและผู้ชายในทางจิตใจ ศีลธรรม และปัญญา โดยเห็นว่าทั้ง 2 เพศประกอบด้วยขันธ์ 5 อยู่ภายใต้ไตรลักษณ์ และกฎแห่งกรรมเช่นเดียวกัน ผู้หญิงสามารถประพฤติพรหมจรรย์ บรรลุธรรม และบรรลุอรหัตผลได้เช่นเดียวกับผู้ชาย เช่นที่ปรากฏในเถรีคาถา 73 รูป นอกจากนี้ การศึกษานิรุกติศาสตร์เผยให้เห็นว่า ศัพท์บาลี–สันสกฤตเกี่ยวกับ “อิตฺถี” และ “ปุริโส” สะท้อนค่านิยมทางสังคมและมุมมองต่อเพศ ขณะเดียวกันแนวคิดสมัยใหม่เสนอให้ใช้คำว่า “Human being” เพื่อสื่อถึงความเสมอภาคทางเพศ ทัศนะพุทธเกี่ยวกับผู้หญิงตั้งอยู่บนฐานแห่งปัญญาและศีลธรรม มองผู้หญิงในฐานะมนุษย์ผู้มีศักยภาพเท่าเทียมกันในการพ้นทุกข์และสร้างสังคมที่เป็นธรรมระหว่างเพศ