หลักธรรมว่าด้วยการครองตนในพระพุทธศาสนาเถรวาทกับสังคมปัจจุบัน
คำสำคัญ:
การครองตน, พระพุทธศาสนาเถรวาท;, พุทธจริยศาสตร์, สังคมอย่างยั่งยืน, การพัฒนาคุณธรรมบทคัดย่อ
บทความวิชาการเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา วิเคราะห์ และสังเคราะห์หลักธรรมว่าด้วยการครองตนในพระพุทธศาสนาเถรวาท และอธิบายบทบาทของหลักธรรมดังกล่าวในฐานะกรอบจริยธรรมที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในสังคมปัจจุบัน การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยใช้ข้อมูลจากพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย คัมภีร์อรรถกถา และตำราทางพระพุทธศาสนาเถรวาทที่เกี่ยวข้อง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงพรรณนาและการสังเคราะห์เชิงแนวคิด
ผลการศึกษาพบว่า หลักธรรมว่าด้วยการครองตนในพระพุทธศาสนาเถรวาทมีโครงสร้างที่เป็นระบบและเชื่อมโยงกันเป็นลำดับ ได้แก่ ศีล 5 ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมพฤติกรรมขั้นพื้นฐาน อริยมรรคซึ่งเป็นกระบวนการพัฒนาตนอย่างต่อเนื่อง สัปปุริสธรรมซึ่งเสริมสร้างคุณภาพและวุฒิภาวะของบุคคล และอปริหานิยธรรมซึ่งค้ำจุนความมั่นคงและความสามัคคีของสังคม หลักธรรมเหล่านี้สามารถประยุกต์ใช้ได้ในหลายระดับ ตั้งแต่ระดับบุคคล ครอบครัว ชุมชน ไปจนถึงระดับสังคมโดยรวม
องค์ความรู้ใหม่จากบทความนี้ คือ การสังเคราะห์แนวคิด “การครองตน” ให้เป็นโมเดลเชิงจริยธรรมที่มองการครองตนในฐานะกลไกภายในของการสร้างสังคมอย่างยั่งยืน โดยเน้นการพัฒนามนุษย์จากภายในเป็นฐานของความสงบ มั่นคง และยั่งยืนของสังคมร่วมสมัย
เอกสารอ้างอิง
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรม: ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2554). ธรรมนูญชีวิต. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.
พระพรหมบัณฑิต (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2562). พระพุทธศาสนากับสังคมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระไพศาล วิสาโล. (2560). พุทธศาสนากับการเปลี่ยนแปลงทางสังคม. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สุขภาพใจ.
พระมหาวิเชียร วชิรปัญโญ. (2562). แนวทางการศึกษาพระไตรปิฎกโดยใช้อรรถกถาเป็นฐาน. วารสารบัณฑิตศึกษาพุทธศาสตร์, 7(2), 89–104.
พระมหานพดล ปิยธมฺโม. (2563). การสังเคราะห์หลักธรรมจากพระไตรปิฎกโดยใช้อรรถกถา. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 11(1), 55–72.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
วิทย์ วิศทเวทย์. (2558). พุทธจริยศาสตร์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สมภาร พรมทา. (2561). พุทธจริยศาสตร์กับสังคมไทยร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุเชาว์ พลอยชุม. (2564). อรรถกถากับการอธิบายบริบทพระพุทธพจน์ในพระไตรปิฎก. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์พุทธ, 6(3), 23–40.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2564). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13. กรุงเทพฯ:
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
Harvey, P. (2013). An introduction to Buddhism: Teachings, history and practices (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
Keown, D. (2005). Buddhist ethics: A very short introduction. Oxford: Oxford University Press.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารบาลีเถรวาทปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
