การวิเคราะห์บทบาทของอรรถกถาในการอธิบายพระพุทธพจน์ในพระไตรปิฎก
คำสำคัญ:
อรรถกถา, พระไตรปิฎก, การตีความพระพุทธพจน์, พระพุทธศาสนาเถรวาท, การศึกษาคัมภีร์บาลีบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาและวิเคราะห์บทบาทและหน้าที่ของอรรถกถาในการอธิบายพระพุทธพจน์ในพระไตรปิฎก ทั้งในมิติด้านภาษา บริบท และการตีความหลักธรรมตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาท และ (2) สังเคราะห์แนวทางและรูปแบบการใช้อรรถกถาเพื่อการทำความเข้าใจพระพุทธพจน์เชิงระบบ งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การศึกษาวิเคราะห์เอกสารเป็นหลัก ประกอบด้วยพระไตรปิฎก คัมภีร์อรรถกถา และเอกสารทางวิชาการด้านพระพุทธศาสนาเถรวาท กลุ่มข้อมูลได้แก่คัมภีร์และเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการอธิบายพระพุทธพจน์ตามแนวเถรวาท การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เชิงพรรณนาและการสังเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า
1. อรรถกถามีบทบาทและหน้าที่สำคัญในการอธิบายพระพุทธพจน์ในพระไตรปิฎก โดยทำหน้าที่อธิบายศัพท์บาลี โครงสร้างภาษา และให้บริบทของการตรัสพระธรรม ซึ่งช่วยให้การทำความเข้าใจพระพุทธพจน์มีความชัดเจน ลดความคลาดเคลื่อนในการตีความ และสอดคล้องกับเจตนารมณ์ของคำสอนในพระพุทธศาสนาเถรวาท
2. การใช้อรรถกถาสามารถสังเคราะห์เป็นรูปแบบการทำความเข้าใจพระพุทธพจน์เชิงระบบตามแนวพระพุทธศาสนาเถรวาท ซึ่งประกอบด้วยการอธิบายด้านภาษา การให้บริบท การเชื่อมโยงหลักธรรมเชิงระบบ และการกำหนดกรอบการตีความที่นำไปสู่การปฏิบัติและการพ้นทุกข์ อันเป็นองค์ความรู้ใหม่ที่ช่วยยกระดับการศึกษาพระไตรปิฎกเชิงวิชาการอย่างเป็นระบบและมีทิศทาง
เอกสารอ้างอิง
พระครูปริยัติธรรมวงศ์. (2561). บทบาทของอรรถกถาในการอธิบายพระธรรมวินัยในพระพุทธศาสนาเถรวาท. วารสารพุทธศาสนศึกษา, 25(2), 45–62.
พระมหาบุญมี โชติปาโล. (2560). การศึกษาบทบาทของอรรถกถาในการอธิบายพระสูตรในพระไตรปิฎก. วารสารมหาจุฬาวิชาการ, 4(1), 1–18.
พระมหาวิเชียร วชิรปัญโญ. (2562). แนวทางการศึกษาพระไตรปิฎกโดยใช้อรรถกถาเป็นฐาน. วารสารบัณฑิตศึกษาพุทธศาสตร์, 7(2), 89–104.
พระมหานพดล ปิยธมฺโม. (2563). การสังเคราะห์หลักธรรมจากพระไตรปิฎกโดยใช้อรรถกถา. วารสารพุทธศาสตร์ศึกษา, 11(1), 55–72.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2555). พุทธธรรม. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สุเชาว์ พลอยชุม. (2564). อรรถกถากับการอธิบายบริบทพระพุทธพจน์ในพระไตรปิฎก. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์พุทธ, 6(3), 23–40.
Buddhaghosa. (1991). The path of purification (Visuddhimagga) (B. Ñāṇamoli, Trans.). Kandy, Sri Lanka: Buddhist Publication Society.
Collins, S. (2000). Selfless persons: Imagery and thought in Theravāda Buddhism. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Gadamer, H.-G. (2004). Truth and method (2nd rev. ed.). London, UK: Continuum.
Gethin, R. (1998). The foundations of Buddhism. Oxford, UK: Oxford University Press.
Norman, K. R. (1997). A philological approach to Buddhism. Oxford, UK: Pali Text Society.
von Hinüber, O. (1996). A handbook of Pāli literature. Berlin, Germany: Walter de Gruyter.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารบาลีเถรวาทปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
