ทบาทของอรรถกถาในการคลี่คลายข้อสงสัยและอธิบายพระวินัยปิฎก: กรณีศึกษาสิกขาบทสังฆาทิเสส

บทคัดย่อ

พระวินัยปิฎกเปรียบเสมือนรากแก้วและอายุของพระพุทธศาสนา อย่างไรก็ตาม การศึกษาพุทธพจน์ในชั้นพระบาลีเพียงลำพังมักประสบปัญหาด้านการตีความ เนื่องจากความลึกซึ้งของภาษาและบริบททางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป ทำให้คัมภีร์อรรถกถาโดยเฉพาะคัมภีร์สมันตปาสาทิกา กลายเป็นเครื่องมือที่จำเป็นอย่างยิ่งในการไขความกระจ่างแห่งพุทธบัญญัติ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของอรรถกถาในการขยายความ ตีความ และวินิจฉัยอาบัติในสิกขาบทสังฆาทิเสส 13 ข้อ ซึ่งเป็นอาบัติหนักที่มีความซับซ้อนรองจากปาราชิก

ผลการศึกษาพบว่า อรรถกถามีบทบาทสำคัญในฐานะกลไกทางนิติศาสตร์พระพุทธศาสนาใน 3 มิติหลัก ได้แก่ 1) การกำหนดขอบเขตของการกระทำโดยการนิยามศัพท์และระบุองค์ประกอบของอาบัติ (องค์อาบัติ) ให้ชัดเจนเพื่อป้องกันความคลาดเคลื่อน 2) การตัดสินเจตนา โดยวิเคราะห์แยกแยะระหว่างพฤติกรรมทางกายกับสภาวะทางจิต (เช่น ความกำหนัด หรือความจงใจ) และ 3) การสร้างบรรทัดฐานโดยการยกอุทาหรณ์และกรณีศึกษาเทียบเคียงเพื่อให้เกิดความชัดเจนในทางปฏิบัติ สรุปได้ว่าอรรถกถามิได้เป็นเพียงคัมภีร์ขยายความ แต่เป็นเครื่องมือสำคัญที่ขาดไม่ได้ในการรักษาความถูกต้องและยุติธรรมในการวินิจฉัยพระวินัย เพื่อความมั่นคงแห่งสังฆมณฑล