การจัดการเรียนรู้ทางสังคมศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน  กระบวนการจัดการเรียนรู้เพื่อลดการผลิตซ้ำอคติทางวัฒนธรรม

ธีรศักดิ์ สุขสันติกมล

Authors

ธีรศักดิ์ สุขสันติกมล Phetchaburi Rajabhat University

Keywords:

การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน, การผลิตซ้ำอคติทางวัฒนธรรม

Abstract

This article presents the conceptual foundations and processes of Community-Based Learning (CBL) in social studies as a critical mechanism for reducing the reproduction of cultural bias within the Thai educational context. In a multicultural society, learners must be equipped with intercultural understanding and the capacity to coexist meaningfully with individuals from diverse cultural backgrounds. The study reviews relevant literature and synthesizes knowledge from Constructivist theories alongside research on cultural bias to inform the design of a learning process grounded in authentic community-based experiences.

The synthesis results in a five-step learning process: (1) exploring and analyzing community contexts, (2) defining Issue with question power, (3) learning with community resources, (4) evaluating and reflecting on learning outcomes, and (5) applying and disseminating knowledge. The model articulates clear roles for both teachers and learners at each stage. This process enables learners to develop deep cultural understanding, recognize and critically reflect on their own biases, reduce stereotyping and prejudgment, and foster empathy and acceptance of diversity. Community-Based Learning is proposed as a significant pedagogical approach for mitigating the reproduction of cultural bias in the classroom and for cultivating citizens capable of peaceful and meaningful coexistence in a multicultural society.

References

กนกทรัพย์ หลงประดิษฐ์. (2560). การพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในชุมชนหมู่ 3 บางมดเรื่องการส่งเสริมวิสาหกิจท่องเที่ยวเชิงเกษตรผ่านการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานของนักศึกษาระดับปริญญาบัณฑิต[วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตร์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยพระจอมเกล้าธนบุรี].

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กระทรวงศึกษาธิการ.

กุลิสรา จิตรชญาวณิช. (2565). การจัดการเรียนรู้ (พิมพ์ครั้งที่ 4). สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ธีรศักดิ์ สุขสันติกมล. (2565). การบูลลี่ในโรงเรียน: การคลี่คลายของนโยบายรัฐกับภาพสะท้อนอคติต่อความเป็นอื่นในสังคมไทย ส่องอคติ 2 ความเป็นมนุษย์ในภูมิทัศน์อคติไทย. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร องค์การมหาชน.

นิภาพรรณ เจนสันติกุล. (2564). กระบวนการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน: บทสะท้อนจากประสบการณ์และการเรียนรู้. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มมร วิทยาเขตอีสาน, 2(3), 80-82.

ปริยาภรณ์ ตั้งคุณานันต์. (2563). การจัดการห้องเรียนและแหล่งเรียนรู้ (พิมพ์ครั้งที่ 5). มีน เซอร์วิส ซัพพลาย.

รติมา สิงหโชติสุขแพทย์. (2563). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้นอกสถานที่เสมือนร่วมกับการจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมความรู้สึกยึดมั่นผูกพันในความเป็นพลเมืองของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย [วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

วรรณภา โคตรพันธ์ และณัฐฐิตาภรณ์ ชาตรี. (2567). การพัฒนากระบวนการจัดการเรียนรู้เพื่อเสริมสร้างสมรรถนะการสร้างสื่อและนวัตกรรมการเรียนการสอนของนักศึกษาครูในศตวรรษที่ 21 โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน. วารสารครุศาสตร์ปริทรรศน์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 11(1), 559-573.

วรเดช จันทรศร. (2557). การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

วิไลภรณ์ ฤทธิคุปต์. (2561). การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน: กลยุทธ์การจัดการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพของครูในศตวรรษที่ 21. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย. 11(3), 179-191.

ศราวุฒิ ช่วยเงิน. (2564). การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้บนเว็บแอปพลิเคชันโดยใช้แนวคิดการเรียนรู้อิงประสบการณ์และชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมความสามารถด้านการพัฒนาอย่างยั่งยืนสำหรับนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น [วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

ศรีวรรณ ฉัตรสุริยวงศ์. (2557). กระบวนทัศน์การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมความสามารถด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณและการแก้ปัญหาเชิงสร้างสรรค์ [วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต,มหาวิทยาลัยศิลปากร].

ศศิธร เวียงวะลัย. (2556). การจัดการเรียนรู้. โอเดียนสโตร์.

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, (2568). อคติทางวัฒนธรรม. https://culturio.sac.or.th/content/ 1199

สมชาย ศรีรักษ์. (2566). การศึกษาพัฒนาการ และการผลิตซ้ำของ "ความเกลียดชัง. รายงานการวิจัย. คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี.

อุเทน วางหา และคณะ. (2561). การพัฒนารูปแบบการเรียนการสอนสังคมศึกษาโดยประยุกต์แนวคิดชุมชนเป็นฐานการเรียนรู้และทฤษฎีการสร้างความรู้เพื่อส่งเสริมความสามารถในการคิดวิเคราะห์และความสามารถในการสื่อสารของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ในโรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสารการศึกษา มหาวิทยาลัยบูรพา. 29(1), 16.

Beakley, B. A., Yoder, S. L., & West, L. L. (2003). Community-based instruction: A guidebook for teachers. Council for Exceptional Children.

Bedri et al. (2017). Community-Based Learning: A Primer. Irish Journal of Academic Practice. 6(1), 22.

Kolb, D. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.

Nieto, S. (2010). The light in their eyes: Creating multicultural learning communities (10th anniversary ed.). Teachers College Press.

Senyshyn, R. M. (2002). Cross-cultural competencies in international management curricula: A Delphi study of faculty perspectives (Doctoral dissertation, The University of Tennessee, Knoxville). ProQuest Dissertations & Theses Global.

Zakaria, N. (2000). The effects of cross-cultural training on the acculturation process of the global workforce. International Journal of Manpower. 21(6), 492-510.