การจัดการเรียนรู้ทางสังคมศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน  กระบวนการจัดการเรียนรู้เพื่อลดการผลิตซ้ำอคติทางวัฒนธรรม

ธีรศักดิ์ สุขสันติกมล

ผู้แต่ง

ธีรศักดิ์ สุขสันติกมล Phetchaburi Rajabhat University

คำสำคัญ:

การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน, การผลิตซ้ำอคติทางวัฒนธรรม

บทคัดย่อ

บทความนี้นำเสนอแนวคิดและกระบวนการจัดการเรียนรู้ทางสังคมศึกษาโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน (Community-Based Learning: CBL) ในฐานะกลไกสำคัญเพื่อลดการผลิตซ้ำอคติทางวัฒนธรรมในบริบทการศึกษาไทย ภายใต้สังคมพหุวัฒนธรรม ผู้เรียนจำเป็นต้องได้รับการพัฒนาให้มีความเข้าใจข้ามวัฒนธรรม ความสามารถในการอยู่ร่วมกับผู้อื่นที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม โดยได้ทบทวนวรรณกรรมและสังเคราะห์องค์ความรู้จากทฤษฎี Constructivism และงานวิจัยด้านอคติทางวัฒนธรรม เพื่อนำไปสู่การออกแบบกระบวนการเรียนรู้ที่เน้นประสบการณ์จริงของชุมชน

ผลการสังเคราะห์นำไปสู่การพัฒนากระบวนการเรียนรู้ 5 ขั้นตอน ได้แก่ (1) สำรวจและวิเคราะห์บริบทชุมชน (2) กำหนดประเด็นการเรียนรู้ด้วยพลังคำถาม (3) การจัดการเรียนรู้ด้วยแหล่งเรียนรู้ในชุมชน (4) ประเมินผลและสะท้อนผลการเรียนรู้ และ (5) ประยุกต์และเผยแพร่ โดยกำหนดบทบาทผู้สอนและผู้เรียนในแต่ละขั้นตอนอย่างชัดเจน กระบวนการดังกล่าวช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจความหลากหลายอย่างลึกซึ้ง ตระหนักรู้และทบทวนอคติที่มีอยู่ ลดการเหมารวมและการตัดสินผู้อื่น ตลอดจนส่งเสริมความเห็นอกเห็นใจและการยอมรับความแตกต่าง โดยการจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานสามารถเป็นแนวทางสำคัญในการลดการผลิตซ้ำอคติทางวัฒนธรรมในห้องเรียน และเป็นฐานของการพัฒนาพลเมืองที่สามารถอยู่ร่วมกันอย่างสันติในสังคมพหุวัฒนธรรม

เอกสารอ้างอิง

กนกทรัพย์ หลงประดิษฐ์. (2560). การพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในชุมชนหมู่ 3 บางมดเรื่องการส่งเสริมวิสาหกิจท่องเที่ยวเชิงเกษตรผ่านการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานของนักศึกษาระดับปริญญาบัณฑิต[วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตร์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยพระจอมเกล้าธนบุรี].

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กระทรวงศึกษาธิการ.

กุลิสรา จิตรชญาวณิช. (2565). การจัดการเรียนรู้ (พิมพ์ครั้งที่ 4). สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ธีรศักดิ์ สุขสันติกมล. (2565). การบูลลี่ในโรงเรียน: การคลี่คลายของนโยบายรัฐกับภาพสะท้อนอคติต่อความเป็นอื่นในสังคมไทย ส่องอคติ 2 ความเป็นมนุษย์ในภูมิทัศน์อคติไทย. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร องค์การมหาชน.

นิภาพรรณ เจนสันติกุล. (2564). กระบวนการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน: บทสะท้อนจากประสบการณ์และการเรียนรู้. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มมร วิทยาเขตอีสาน, 2(3), 80-82.

ปริยาภรณ์ ตั้งคุณานันต์. (2563). การจัดการห้องเรียนและแหล่งเรียนรู้ (พิมพ์ครั้งที่ 5). มีน เซอร์วิส ซัพพลาย.

รติมา สิงหโชติสุขแพทย์. (2563). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้นอกสถานที่เสมือนร่วมกับการจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมความรู้สึกยึดมั่นผูกพันในความเป็นพลเมืองของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย [วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

วรรณภา โคตรพันธ์ และณัฐฐิตาภรณ์ ชาตรี. (2567). การพัฒนากระบวนการจัดการเรียนรู้เพื่อเสริมสร้างสมรรถนะการสร้างสื่อและนวัตกรรมการเรียนการสอนของนักศึกษาครูในศตวรรษที่ 21 โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน. วารสารครุศาสตร์ปริทรรศน์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 11(1), 559-573.

วรเดช จันทรศร. (2557). การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

วิไลภรณ์ ฤทธิคุปต์. (2561). การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน: กลยุทธ์การจัดการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพของครูในศตวรรษที่ 21. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย. 11(3), 179-191.

ศราวุฒิ ช่วยเงิน. (2564). การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้บนเว็บแอปพลิเคชันโดยใช้แนวคิดการเรียนรู้อิงประสบการณ์และชุมชนเป็นฐานเพื่อส่งเสริมความสามารถด้านการพัฒนาอย่างยั่งยืนสำหรับนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น [วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

ศรีวรรณ ฉัตรสุริยวงศ์. (2557). กระบวนทัศน์การจัดการเรียนรู้โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมความสามารถด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณและการแก้ปัญหาเชิงสร้างสรรค์ [วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต,มหาวิทยาลัยศิลปากร].

ศศิธร เวียงวะลัย. (2556). การจัดการเรียนรู้. โอเดียนสโตร์.

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร, (2568). อคติทางวัฒนธรรม. https://culturio.sac.or.th/content/ 1199

สมชาย ศรีรักษ์. (2566). การศึกษาพัฒนาการ และการผลิตซ้ำของ "ความเกลียดชัง. รายงานการวิจัย. คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี.

อุเทน วางหา และคณะ. (2561). การพัฒนารูปแบบการเรียนการสอนสังคมศึกษาโดยประยุกต์แนวคิดชุมชนเป็นฐานการเรียนรู้และทฤษฎีการสร้างความรู้เพื่อส่งเสริมความสามารถในการคิดวิเคราะห์และความสามารถในการสื่อสารของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ในโรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสารการศึกษา มหาวิทยาลัยบูรพา. 29(1), 16.

Beakley, B. A., Yoder, S. L., & West, L. L. (2003). Community-based instruction: A guidebook for teachers. Council for Exceptional Children.

Bedri et al. (2017). Community-Based Learning: A Primer. Irish Journal of Academic Practice. 6(1), 22.

Kolb, D. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.

Nieto, S. (2010). The light in their eyes: Creating multicultural learning communities (10th anniversary ed.). Teachers College Press.

Senyshyn, R. M. (2002). Cross-cultural competencies in international management curricula: A Delphi study of faculty perspectives (Doctoral dissertation, The University of Tennessee, Knoxville). ProQuest Dissertations & Theses Global.

Zakaria, N. (2000). The effects of cross-cultural training on the acculturation process of the global workforce. International Journal of Manpower. 21(6), 492-510.