การพัฒนารูปแบบการพยาบาลในการบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้เสพ ผู้ติดสารเสพติด โรงพยาบาลเหนือคลอง จังหวัดกระบี่
คำสำคัญ:
การบำบัดและฟื้นฟูสมรรถภาพ, ผู้เสพและผู้ติดสารเสพติด, การพยาบาลผู้ติดยาเสพติดบทคัดย่อ
วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลของรูปแบบการพยาบาลในการบำบัดและฟื้นฟูผู้เสพและผู้ติดสารเสพติด โรงพยาบาลเหนือคลอง จังหวัดกระบี่ โดยมุ่งเสริมสร้างความพร้อมในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม เพิ่มแรงจูงใจภายใน พัฒนาพฤติกรรมการเลิกยา และลดการกลับไปใช้สารเสพติดซ้ำ
วิธีการศึกษา: การวิจัยและพัฒนา ดำเนินการ 3 ระยะ ได้แก่ 1) ศึกษาบริบทระบบบำบัดจากแบบสอบถาม 135 ราย และสัมภาษณ์เชิงลึก 15 ราย 2) พัฒนาและตรวจสอบรูปแบบการพยาบาล และ 3) ทดลองใช้กับผู้เสพและผู้ติดสารเสพติด 40 ราย ใช้เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถาม 7 ฉบับ ได้แก่ ข้อมูลทั่วไป สัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง ประเมินความพร้อมในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ประเมินแรงจูงใจภายใน ประเมินพฤติกรรมการเลิกยา ติดตามการกลับไปใช้ซ้ำ และความพึงพอใจ มีค่าความตรงเชิงเนื้อหา IOC = 0.90–1.00 และค่าความเชื่อมั่น α = 0.82–0.91 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test และการวิเคราะห์เนื้อหา
ข้อค้นพบ: ระยะที่ 1 พบว่ากลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศชายวัยแรงงาน ระบบบำบัดมีความเข้มแข็งด้านโครงสร้างและการเข้าถึงบริการ (ค่าเฉลี่ย = 4.05–4.39) แต่ยังมีข้อจำกัดด้านแรงจูงใจภายใน การมีส่วนร่วมของครอบครัว–ชุมชน และการดูแลด้านจิตใจ–จิตวิญญาณ (ค่าเฉลี่ย = 2.36–2.48) ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบการพยาบาลแบบองค์รวม 4 ขั้นตอน ได้แก่ การประเมินรายบุคคล การบำบัดเชิงจิตสังคม–จิตวิญญาณ การเสริมแรงจูงใจและทักษะจัดการความเสี่ยง และการติดตามป้องกันการกลับไปใช้ซ้ำ ระยะที่ 3 หลังดำเนินโปรแกรม 30 วัน พบว่าความพร้อมในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม แรงจูงใจภายใน และพฤติกรรมการเลิกยาเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.01) อัตราการกลับไปใช้ซ้ำลดลงเหลือร้อยละ 10 และความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก
การประยุกต์ใช้: รูปแบบการพยาบาลแบบนี้สามารถนำไปใช้เพื่อส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม เพิ่มแรงจูงใจภายใน และลดการกลับไปใช้สารเสพติดซ้ำ ผ่านการดูแลบูรณาการด้านชีวภาพ จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณในบริบทที่ใกล้เคียงกัน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
ภานุพันธ์ ไพทูรย์, อภิชัย สีธิ และสิทธิชัย ใสสม. (2568). การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติดโดยชุมชนมีส่วนร่วมแบบสร้างแรงจูงใจ “พะเยาล้อมรักษ์”. วารสารสภาการสาธารณสุขชุมชน, 7(3), 1-20.
วันเพ็ญ ทัดศรี, ดรุณี เอื้อพรปัญญา และวาสนา แก้วหล้า. (2568). ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อพฤติกรรมการกำกับตนเองในการเลิกยา ของผู้ติดสารเสพติดประเภทแอมเฟตามีน โรงพยาบาลสุรินทร์. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 12(3), e281119.
สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. (2566). รายงานผลการดำเนินงานตามแผนปฏิบัติการภายใต้นโยบายและแผนระดับชาติ ว่าด้วยการป้องกัน ปราบปราม และแก้ไขปัญหายาเสพติด ปีงบประมาณ 2566. สืบค้นเมื่อ 10 มกราคม 2568, จาก https://nctc.oncb.go.th/ebook/B1215/index.html#p=1
ASEAN Narcotics Cooperation Center. (2022). ASEAN drug monitoring report 2022. Retrieved 10 January 2026, from https://asean.org/wp-content/uploads/2023/11/Drug-Monitoring-Report-2022.pdf
ASEAN Narcotics Cooperation Center. (2022). ASEAN drug monitoring report 2023. Retrieved 10 January 2026, from https://asean.org/wp-content/uploads/2025/07/ADM-Report-2023.pdf
Bowen, S., Chawla, N., & Witkiewitz, K. (2014). Mindfulness-based treatment approaches: Clinician's guide to evidence base and applications. London: Elsevier Academic Press.
Bowen, S., Witkiewitz, K., Clifasefi, S.L., Grow, J., Chawla, N., Hsu, S.H., Carroll, H.A., Harrop, E., Collins, S.E., Lustyk, M.K., & Larimer, M.E. (2014). Relative efficacy of mindfulness-based relapse prevention, standard relapse prevention, and treatment as usual for substance use disorders: a randomized clinical trial. JAMA psychiatry, 71(5), 547–556.
Cochran, W.G. (1977). Sampling techniques. 3rd edition. New Jersey: John Wiley & Sons.
Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences. 2nd edition. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.
DiClemente, C.C. (2018). Addiction and change: How addictions develop and addicted people recover. 2nd edition. New York: The Guilford Press.
DiClemente, C.C., Corno, C.M., Graydon, M.M., Wiprovnick, A.E., & Knoblach, D.J. (2017). Motivational interviewing, enhancement, and brief interventions over the last decade: A review of reviews of efficacy and effectiveness. Psychology of addictive behaviors : journal of the Society of Psychologists in Addictive Behaviors, 31(8), 862–887.
Engel G. L. (1977). The need for a new medical model: a challenge for biomedicine. Science (New York), 196(4286), 129–136.
Ezeakunne, M.F., & Unterrainer, H-F. (2025) Substance abuse treatment in Nigeria: applying a biopsychosocial-spiritual framework at MACCARCA. Frontiers in Psychology. 16, 1639570.
Kelly, J.F., Bergman, B., Hoeppner, B.B., Vilsaint, C., & White, W.L. (2017). Prevalence and pathways of recovery from drug and alcohol problems in the United States population: Implications for practice, research, and policy. Drug and Alcohol Dependence, 181, 162–169.
Lwanga, S. K., & Lemeshow, S. (1991). Sample size determination in health studies: A practical Manual, Journal of the American Statistical Association, 86(416), 1149–1149.
Lynn, M. (1986) Determination and Quantification of Content Validity Index. Nursing Research, 35, 382-386.
Magill, M., Ray, L., Kiluk, B., Hoadley, A., Bernstein, M., Tonigan, J.S., & Carroll, K. (2019). A meta-analysis of cognitive-behavioral therapy for alcohol or other drug use disorders: Treatment efficacy by contrast condition. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 87(12), 1093–1105.
Marlatt G.A., & Gordon J.R. (1985). Relapse Prevention: Maintenance Strategies in the Treatment of Addictive Behaviors. New York: Guilford Press.
Miller, W.R., & Rollnick, S. (2013). Motivational interviewing: Helping people change. 3rd edition. New York: The Guilford Press.
National Health Security Officer. (2022). NHSO Annual Report Fiscal Year 2022. Retrieved 10 January 2026, from https://www.nhso.go.th/images/nhsoEn/Document/Annual%20Reports/Nhso%20annual%20report%202022.pdf
National Institute on Drug Abuse. (2023). Treatment and recovery. Retrieved 10 January 2026, from https://nida.nih.gov/publications/drugs-brains-behavior-science-addiction/treatment-recovery
Peplau, H.E. (1952) Interpersonal Relations in Nursing: A Conceptual Frame of Reference for Psychodynamic Nursing. New York: Putnam’s Sons.
Peplau, H.E. (1991). Interpersonal relations in nursing: A conceptual frame of reference for psychodynamic nursing. New York: Springer.
Prochaska, J.O., & DiClemente, C.C. (1983). Stages and processes of self-change of smoking: Toward an integrative model of change. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 51(3), 390–395.
Tesselaar, D.R.M., Schellekens, A.F.A., Homberg, J.R., Booij, J., & Guerrin, C. (2025). Psychiatric comorbidity in substance use disorders, a systematic review of neuro-imaging findings. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 177, 106325.
United Nations Office on Drugs and Crime. (2023). World drug report 2023. Retrieved 10 January 2026, from https://www.unodc.org/res/WDR-2023/WDR23_Booklet_2.pdf
United Nations Office on Drugs and Crime. (2024). World drug report 2024. Retrieved 10 January 2026, https://reliefweb.int/report/world/unodc-world-drug-report-2024-enarzh
Volkow, N.D., & Blanco, C. (2023). Substance use disorders: a comprehensive update of classification, epidemiology, neurobiology, clinical aspects, treatment and prevention. World psychiatry, 22(2), 203–229.
World Health Organization. (2024). Global status report on alcohol and health and treatment of substance use disorders. Retrieved 10 January 2026, from https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/32b161e9-5683-40f5-a1c3-1c92a76d5cda/content
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารพิพัฒนสังคม
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
