กลยุทธ์การจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนโดยใช้ธนาคารน้ำใต้ดิน กรณีศึกษาบ้านล้อง ตำบลหนองหล่ม อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง
คำสำคัญ:
ธนาคารน้ำใต้ดิน, การจัดการทรัพยากรน้ำ, CIPP Modelบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษากลยุทธ์การจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนโดยใช้ธนาคารน้ำใต้ดิน และ 2. ประเมินผลกลยุทธ์การจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนโดยใช้ธนาคารน้ำใต้ดินในพื้นที่บ้านล้อง ตำบลหนองหล่ม อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปางเป็นการวิจัยแบบผสานวิธีทั้งการวิจัยเชิงคุณภาพและการวิจัยเชิงปริมาณ ประชากรที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ ประชาชนที่อาศัยอยู่ในบ้านล้อง หมู่ที่ 2 ตำบลหนองหล่ม อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง จำนวน 630 คน กลุ่มเป้าหมายสำหรับการวิจัยเชิงคุณภาพ คือ ประชาชนบ้านล้อง ที่มีบทบาทความเกี่ยวข้อง และประสบการณ์ตรงในการจัดการทรัพยากรน้ำของชุมชน จำนวน 30 คน กลุ่มตัวอย่างสำหรับการวิจัยเชิงปริมาณ กำหนดจากประชากรโดยใช้สัดส่วนร้อยละ 15 ได้จำนวน 95 คน เลือกโดยการสุ่มอย่างง่าย ใช้แบบบันทึกการประชุมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม และแบบประเมินผลการดำเนินงานตามกรอบ CIPP วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยการวิเคราะห์เนื้อหา และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า 1. ชุมชนบ้านล้องประสบปัญหาน้ำแล้งในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงพฤษภาคม และประสบปัญหาน้ำหลากท่วมพื้นที่เกษตรกรรมในช่วงเดือนมิถุนายนถึงตุลาคม จึงได้นำธนาคารน้ำใต้ดินมาใช้ลดปัญหาน้ำแล้งและน้ำท่วมหลากของชุมชนส่งผลให้ประชาชนมีน้ำใช้เพื่อการเกษตรในระยะยาว 2. ผลการประเมินกลยุทธ์การจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนโดยใช้ธนาคารน้ำใต้ดินในพื้นที่บ้านล้อง พบว่า คะแนนเฉลี่ยอยู่ในระดับมากที่สุด ทั้งในภาพรวมและในองค์ประกอบรายด้าน ทั้งด้านสภาวะแวดล้อม ปัจจัยนำเข้ากระบวนการดำเนินงาน และผลผลิต
เอกสารอ้างอิง
ณัฐชรีย์ ไชยศิริจิรสิน. (2565). วิธีการคำนวณค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคในโปรแกรม SPSS: คู่มือฉบับสมบูรณ์. https://uedufy.com/ค่าความเชื่อมั่น-spss/.
นิตยา โพธิ์นอก และรัชวดี แสงมหะหมัด. (2565). การเสริมสร้างศักยภาพชุมชนเพื่อใช้สิทธิในการจัดการน้ำอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาชุมชนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา. สถาบันพระปกเกล้า. https://library.coj.go.th/th/book/464722/importanttoday.html.
นิภาพรรณ เจนสันติกุล. (2565). การประยุกต์ใช้ทฤษฎีกลุ่มและทฤษฎีการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ชุมชนป่าภูถ้ำและแก่งละว้า จังหวัดขอนแก่น. วารสารสังคมศาสตร์บูรณาการมหาวิทยาลัยมหิดล, 9(2), 215-239. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/isshmu/article/view/257913.
บัญชา จันทราช. (2566). นวัตกรรมธนาคารน้ำใต้ดินเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มกับสินค้าเกษตรในครัวเรือนอย่างยั่งยืน อำเภอกระสัง จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารสหวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์, 7(1), 18-32. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/journalfms-thaijo/article/view/256675.
บุญชม ศรีสะอาด. (2553). การวิจัยเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 8). สุวีริยาสาส์น. https://elibrary.edupol.org/product/preview/67c00a850b4ce.
บุผาชาติ จันทร์หอม. (2564). แนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมของประชาชน ในการจัดการน้ำสู่ความยั่งยืน. Journal of Roi Kaensarn Academi, 6(6), 340–356. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JRKSA/article/view/248504.
ปกิตน์ สันตินิยม. (2565). โมเดลความสัมพันธ์การบริหารจัดการธนาคารน้ำใต้ดินเพื่อการแก้ไขปัญหาภัยแล้งและน้ำท่วมอย่างยั่งยืนในจังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิชาการรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 4(2), 54–68. https://so08.tci-thaijo.org/index.php/AJPP/article/view/1399.
พรมงคล ชิดชอบ, ขันทอง วัฒนประดิษฐ์ และพระครูปลัดอดิศักดิ์ วชิรปญฺโญ. (2565). ยุทธศาสตร์การพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเกษตร โดยสันตินวัตกรรม บนพื้นที่ลุ่มน้ำตำบลสวาย อำเภอปรางค์กู่ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 10(5), 2186–2201. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journal-peace/article/view/261606.
ภาวนา แสนปารี. (2566). แผนกลยุทธ์กับการพัฒนาองค์กรอย่างยั่งยืน. Journal of Organizational Management Excellence, 1(5), 1-12. https://so16.tci-thaijo.org/index.php/JOME/article/view/573/427.
ละเอียด ศิลาน้อย และกันฑิมาลย์ จินดาประเสริฐ. (2562). การใช้มาตรประมาณค่า ในการศึกษาวิจัยทางสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ การโรงแรม และการท่องเที่ยว. วารสารบริหารศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 8(15), 112–126. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jms_ubu/article/view/196862/137606.
วิกรม บุญนุ่ม. (2568). ทฤษฎีระบบกับยุทธศาสตร์การพัฒนา: System theory and development strategy. รอบรั้ว NEC. สืบค้น 15 มีนาคม 2569 จาก https://kmnec.crurds.com/archives/334.
ศรสวรรค์ ราบบำเพิง, ปรางทิพย์ กระตุฤกษ์ และธนัสถา โรจนตระกูล. (2565). การจัดการเชิงกลยุทธ์ : กระบวนการนํากลยุทธ์ไปปฏิบัติขององค์กรภาครัฐ. Journal of Roi Kaensarn Academi, 7(12), 340–35. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JRKSA/article/view/256612.
ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน. (2559). Goal 6: Clean Water and Sanitation. ศูนย์วิจัยและสนับสนุนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. สืบค้น 15 มีนาคม 2569 จาก https://www.sdgmove.com/2016/10/06/goal-6-clean-water-and-sanitation/.
สมทรง สุภาพ. (2565). รูปแบบเพื่อประเมินหลักสูตรในศตวรรษที่ 21 ซึ่งพัฒนาจากรูปแบบการประเมิน CIPP Model. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 33(1), 1-14. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/edubuu/article/view/256064/172103.
สุกัญญาณัฐ อบสิณ, พระธรรมวชิรธีรคุณ และผาดแผลง สุกแดง. (2568). การบริหารจัดการน้ำท้องถิ่นตามบริบทชุมชนในพื้นที่จังหวัดนครสวรรค์. วารสารวิจยวิชาการ, 8(5), 303–318. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jra/article/view/277420/191013.
สุมินตรา หมาดหลู, พัณณิตา สุภาพโรจน์, เดโช แขน้ำแก้ว, พงศ์ประสิทธิ์ อ่อนจันทร์ และเชษฐา มุหะหมัด. (2567). แนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมในการจัดการน้ำ กรณีศึกษาธนาคารน้ำใต้ดิน บ้านดอนฆ้อ หมู่ที่ 2 ตำบลนาเรียง อำเภอพรหมคีรี จังหวัดนครศรีธรรมราช. Journal of Spatial Development and Policy, 2(5), 1–12. https://so16.tci-thaijo.org/index.php/JSDP/article/view/969.
สุพัฒน์ สุกมลสันต์. (2567). นานาวิธีในการหาความตรงเชิงเนื้อหาของเครื่องมือวิจัยเชิงปริมาณและการเลือกใช้วิธีที่เหมาะสม. วารสารภาษาปริทัศน์, 39, 75–102. https://doi.org/10.58837/CHULA.PPJ.39.5.
สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ. (2562). แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี (พ.ศ. 2561–2580). สำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ. https://www.onwr.go.th/wp-content/uploads/2019/09/แผนแม่บทฯน้ำ20-ปี-A4-Final.pdf.
องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหล่ม. (2567). แผนอัตรากำลัง ปีงบประมาณ (พ.ศ. 2567–2569): ด้านโครงสร้างพื้นฐาน. องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหล่ม อำเภอห้างฉัตร จังหวัดลำปาง.
อธิษฐาน ไชยเรือง และประมุข ศรีชัยวงษ์. (2563). ยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลนาฝาย อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 5(1), 27-37. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/mcjou/article/view/240203/164234.
Eval Community. (2023). Systems theory in evaluation: Understanding complex social systems. Eval Community. Received March 15, 2026, from https://www.evalcommunity.com/career-center/systems-theory/.
Sancar Tokmak, H., Baturay, H. M. & Fadde, P. (2013). Applying the context, input, process, product evaluation model for evaluation, research, and redesign of an online master’s program.
The International Review of Research in Open and Distributed Learning, 14(3), 273–293. https://doi.org/10.19173/irrodl.v14i3.1485.
