การพัฒนากรอบแนวคิดเชิงกลยุทธ์ด้านการสื่อสารของสหกรณ์อิสลามในประเทศไทย
คำสำคัญ:
การสื่อสารเชิงกลยุทธ์, สหกรณ์อิสลาม, ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย, การกำกับดูแลตามหลักชารีอะฮ์, ความไว้วางใจ, ความยั่งยืนบทคัดย่อ
สหกรณ์อิสลามเป็นองค์กรเศรษฐกิจและสังคมที่ดำเนินงานภายใต้หลักการอิสลาม (ชารีอะฮ์) โดยมีบทบาทสำคัญในการยกระดับสวัสดิการของสมาชิกและส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจในระดับชุมชน อย่างไรก็ตาม กรอบแนวคิดด้านการสื่อสารเชิงกลยุทธ์ที่มีอยู่ในวรรณกรรมส่วนใหญ่ ยังตั้งอยู่บนฐานคิดขององค์กรธุรกิจแบบตะวันตก ซึ่งยังไม่สามารถอธิบายกลไกการสร้างความชอบธรรมทางศาสนาและความไว้วางใจในบริบทของสหกรณ์อิสลามได้อย่างเพียงพอ บทความนี้มุ่งเติมเต็มช่องว่างทางทฤษฎีดังกล่าว โดยการทบทวนและสังเคราะห์วรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับการสื่อสารเชิงกลยุทธ์ อัตลักษณ์และคุณค่าสหกรณ์ การมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย การกำกับดูแลตามหลักชารีอะฮ์และการเล่าเรื่องขององค์กร เพื่อพัฒนากรอบแนวคิดเชิงทฤษฎีสำหรับอธิบายบทบาทของการสื่อสารเชิงกลยุทธ์ในสหกรณ์อิสลามในประเทศไทย การศึกษานี้ใช้วิธีการสังเคราะห์วรรณกรรมเชิงแนวคิดแบบมีโครงสร้าง กำหนดเกณฑ์การคัดเลือกงานวิจัยที่มุ่งเน้นกลไกการสื่อสาร ความไว้วางใจ และความยั่งยืนขององค์กร ผลการสังเคราะห์ชี้ให้เห็นว่า การสื่อสารเชิงกลยุทธ์ของสหกรณ์อิสลาม ประกอบด้วยองค์ประกอบหลัก 5 มิติ ได้แก่ 1. ความสามารถด้านการสื่อสารเชิงกลยุทธ์ 2. การสื่อสารอัตลักษณ์และคุณค่าสหกรณ์ 3. การสื่อสารเพื่อการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 4. การสื่อสารคุณค่าอิสลามและสัญญาณความน่าเชื่อถือด้านการกำกับดูแลชารีอะฮ์ และ 5. การเล่าเรื่องขององค์กร นอกจากนี้ กรอบแนวคิดที่พัฒนาขึ้นเสนอให้ความไว้วางใจทำหน้าที่เป็นกลไกตัวกลางที่เชื่อมโยงองค์ประกอบของการสื่อสารเชิงกลยุทธ์ไปสู่ความยั่งยืนขององค์กร โดยบทความนี้มีส่วนสำคัญในการขยายขอบเขตของทฤษฎีการสื่อสารเชิงกลยุทธ์ไปสู่องค์กรที่ดำเนินการภายใต้หลักการศาสนา นอกจากนั้นเสนอแนวคิด สัญญาณความน่าเชื่อถือด้านการกำกับดูแลชารีอะฮ์ในฐานะกลไกการสื่อสารเฉพาะบริบท ซึ่งช่วยอธิบายกระบวนการสร้างความเชื่อมั่นและความชอบธรรมของสหกรณ์อิสลามได้อย่างเป็นระบบมากยิ่งขึ้น
เอกสารอ้างอิง
บัณฑูร พานแก้ว. (2568). การสื่อสารเชิงกลยุทธ์ทางสิ่งแวดล้อมเพื่อความยั่งยืนขององค์การนอกภาครัฐในประเทศไทย. วารสารนิเทศสยามปริทัศน์, 24(1), 28-49. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/commartsreviewsiamu/article/view/281481.
ภารดี พึ่งสำราญ, สุทธินันท์ โสตวิถี, ประจวบ ลีรักษาเกียรติ และฐกร ค้าขายกิจธวัช. (2562). การสื่อสารเชิงกลยุทธ์ในประเด็นสาธารณะ: แนวทางการฟื้นฟู อนุรักษ์และการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน กรณีศึกษา โครงการธนาคารปูม้า ศูนย์ศึกษาการพัฒนา อ่าวคุ้งกระเบน อันเนื่องมาจากพระราชดำริ. Journal of Business, Economics and Communications, 14(2), 79-93. https://so02.tci-haijo.org/index.php/BECJournal/article/view/129408.
แว่นแก้ว ชัยอาราม, วิทยาธร ท่อแก้ว และกรกช ขันธบุญ. (2568). การจัดการการสื่อสารเชิงกลยุทธ์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยชุมชน. วารสารการจัดการและการพัฒนาท้องถิ่น, 8(2), 117–132. https://so11.tci-thaijo.org/index.php/jMLD/article/view/2783.
ศูนย์ถ่ายทอดเทคโนโลยีการสหกรณ์ที่ 18 กรมส่งเสริมสหกรณ์. (2567). ฐานข้อมูลสหกรณ์อิสลาม ประจำปี พ.ศ. 2567. กรมส่งเสริมสหกรณ์. สืบค้น 8 มีนาคม 2569 จาก https://cttc18.cttc.cpd.go.th/content_page/item/318-Islamic_Cooperative_Information_Database.html.
สุบิน เด่งนุ้ย และสมฉวี ศิริโสภณา. (2568). รูปแบบการพัฒนาประสิทธิภาพของสหกรณ์ตามหลักชารีอะฮ์. วารสารบริหารธุรกิจและสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง, 8(2), 65-77. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/ibas/article/view/276118.
อริศ หัสมา, ธวัช นุ้ยผอม, อัลอามีน มะแต, อัดนัน อัลฟาริตีย์ และฮากีม เจะนิ. (2568). บทบาทของที่ปรึกษาชะรีอะฮ์ในการกำกับดูแลสหกรณ์อิสลามในประเทศไทย. Journal of Islamic Studies, Prince of Songkla University, 16(1), 18–33. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/JOIS/article/view/282858.
Birchall, J. (2011). People-centred businesses: Co-operatives, mutuals and the idea of membership. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230295292.
Chapra, M. U. (2016). The future of economics: An Islamic perspective. Islamic Foundation.
Cornelissen, J. (2020). Corporate communication: A guide to theory and practice (6th ed). Sage.
Delgado-Ballester, E. & Fernández-Sabiote, E. (2016). Once upon a brand: Storytelling practices by Spanish brands. Spanish Journal of Marketing, 20(2), 115–131. https://doi.org/10.1016/j.sjme.2016.06.001.
Denning, S. (2005). The leader’s guide to storytelling: Mastering the art and discipline of business narrative (Rev. ed). Jossey-Bass.
Farook, S., Hassan, M. K., & Lanis, R. (2011). Determinants of corporate social responsibility disclosure: The case of Islamic banks. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 2(2), 114–141. https://doi.org/10.1108/17590811111170539.
Freeman, R. E. (2010). Strategic management: A stakeholder approach. Pitman.
Gill, R. (2015). Why the PR strategy of storytelling improves employee engagement and adds value to CSR. Public Relations Review, 41(5), 662–674. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2014.02.012.
Greenwood, M. (2007). Stakeholder engagement: Beyond the myth of corporate responsibility. Journal of Business Ethics, 74(4), 315–327. https://doi.org/10.1007/s10551-007-9509-y.
Hallahan, K., Holtzhausen, D., van Ruler, B., Verčič, D., & Sriramesh, K. (2007). Defining strategic communication. International Journal of Strategic Communication, 1(1), 3–35. https://doi.org/10.1080/15531180701285244.
Hao, J., Bijman, J., Heijman, W., & Gao, M. (2024). The effect of trust and social pressure on member commitment in agricultural cooperatives – Evidence from China. Annals of Public and Cooperative Economics, 95(3), 919–944. https://doi.org/10.1111/apce.12467.
Hassan, M. K., & Aliyu, S. (2018). A contemporary survey of Islamic banking literature. Journal of Financial Stability, 34, 12–43. https://doi.org/10.1016/j.jfs.2017.11.006.
International Cooperative Alliance. (2020). Cooperative identity, values and principles. Retrieved March 8, 2026, from https://www.ica.coop/en/cooperatives/cooperative-identity.
Islamic Financial Services Board. (2009). Guiding principles on Shariah governance systems for institutions offering Islamic financial services (IFSB-10). IFSB. Retrieved March 8, 2026, from https://www.ifsb.org/wp-content/uploads/2023/10/IFSB-10-December-2009_En.pdf.
Iqbal, Z. & Mirakhor, A. (2011). An introduction to Islamic finance: Theory and practice (2nd ed). Wiley.
Kent, M. L. & Taylor, M. (2002). Toward a dialogic theory of public relations. Public Relations Review, 28(1), 21–37. https://doi.org/10.1016/S0363-8111(02)00108-X.
Mayer, R. C., Davis, J. H. & Schoorman, F. D. (1995). An integrative model of organizational trust. Academy of Management Review, 20(3), 709–734. https://doi.org/10.5465/amr.1995.9508080335.
Men, L. R. & Yue, C. A. (2019). Creating a positive emotional culture: Effect of internal communication and impact on employee supportive behaviors. Public Relations Review, 45(3), 101764. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2019.03.001.
Mollah, S. & Zaman, M. (2015). Shari’ah supervision, corporate governance and performance. Journal of Banking & Finance, 58, 418–435. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2015.04.030.
Morgan, R. M. & Hunt, S. D. (1994). The commitment-trust theory of relationship marketing. Journal of Marketing, 58(3), 20–38. https://doi.org/10.2307/1252308.
Morsing, M. & Schultz, M. (2006). Corporate social responsibility communication: stakeholder information, response and involvement strategies. Business Ethics: A European Review, 15(4), 323–338. https://doi.org/10.1111/j.1467-8608.2006.00460.x.
Novkovic, S. (2008). Defining the co-operative difference. The Journal of Socio-Economics, 37(6), 2168–2177. https://doi.org/10.1016/j.socec.2008.02.009.
Schnackenberg, A. K. & Tomlinson, E. C. (2016). Organizational transparency: A new perspective on managing trust in organization–stakeholder relationships. Journal of Management, 42(7), 1784–1810. https://doi.org/10.1177/0149206314525202.
