ปัญหาการรับเหมาช่วงในงานก่อสร้างภายใต้พระราชบัญญัติจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ พ.ศ. 2560 : การวิเคราะห์เชิงกฎหมายและข้อเสนอเชิงนโยบาย
คำสำคัญ:
การรับเหมาช่วง, การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ, ความปลอดภัยงานก่อสร้างบทคัดย่อ
บทความนี้ศึกษาปัญหากฎหมายเกี่ยวกับการรับเหมาช่วงภายใต้พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 โดยใช้กรณีเครนถล่มบนถนนพระราม 2 เป็นกรณีศึกษา การวิจัยใช้วิธีศึกษากฎหมายเชิงเอกสารโดยอาศัยกรอบคิดเศรษฐศาสตร์สถาบันใหม่และทฤษฎีกฎหมายมหาชน เพื่อวิเคราะห์โครงสร้างและสภาพบังคับของมาตรา 95 และมาตรา 109 ตลอดจนแนวบรรทัดฐานคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุด ผลการศึกษาพบว่า กฎหมายไทยใช้โมเดล “ห้ามและลงโทษ” โดยห้ามจ้างช่วงเป็นหลัก กำหนดค่าปรับไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 และใช้ระบบอนุมัติที่มีดุลพินิจสูง โดยขาดนิยามชัดเจนของ “งานสาระสำคัญ” ส่งผลให้เกิดการจ้างช่วงเงา การตีความคลุมเครือ และการเจือจางความรับผิดในห่วงโซ่ผู้รับเหมาหลายชั้น การเปรียบเทียบกับกฎหมายสากล (FAR 52.219‑14, Security of Payment, FIDIC, VOB และกฎหมายญี่ปุ่น) พบว่า ระบบเหล่านี้ยอมรับความจำเป็นของการรับเหมาช่วง แต่ควบคุมด้วยเพดานเชิงปริมาณ มาตรฐานเทคนิคที่เคร่งครัด กลไกการชำระเงินที่มั่นคง และการเพิ่มความรับผิดของผู้รับจ้างหลัก บทความเสนอแนวปฏิรูป 5 ประการ คือ ปรับมาตรา 95 จาก “ห้ามและจับผิด” เป็น “ควบคุมและตรวจสอบ” ผูกการอนุมัติเข้ากับมาตรการความปลอดภัย ผลักดันกฎหมายคุ้มครองการชำระเงิน ปฏิรูประบบตรวจรับผ่านที่ปรึกษาบริหารโครงการ และเพิ่มความรับผิดแบบเต็มรูปของผู้รับจ้างหลัก เพื่อให้กฎหมายไทยรองรับความซับซ้อนทางธุรกิจโดยรักษามาตรฐานความปลอดภัยสาธารณะ
เอกสารอ้างอิง
คณะกรรมการวินิจฉัยปัญหาการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ. (2568). ซ้อมความเข้าใจเกี่ยวกับแนวทางปฏิบัติในการจ้างช่วงสำหรับงานก่อสร้าง (หนังสือเวียน ด่วนที่สุด ที่ กค (กวจ) 0405.2/ว653). กรมบัญชีกลาง. https://www.moc.go.th/th/content/category/detail/id/8/cid/36/iid/9349.
วลีรัตน์ ฤทธิ์กลาง. (2565). การศึกษาข้อมูลผู้รับเหมาที่ทิ้งงานก่อสร้างภาครัฐของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. การศึกษารายบุคคลบริหารธุรกิจมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560. (2560, 24 กุมภาพันธ์). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนที่ 24 ก. หน้า 13-54.
ศาลปกครองสูงสุด. (2560). คำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดที่ อ.1171/2560.
Building and Construction Authority. (2026). Building and Construction Industry Security of Payment Act 2004. Retrieved Febuary 1, 2026, from https://sso.agc.gov.sg/Act/BCISPA2004.
Coase, R. H. (1937). The nature of the firm. Economica, 4(16), 386–405.
Fédération Internationale des Ingénieurs-Conseils. (1999). Conditions of contract for construction for building and engineering works designed by the employer (Red Book). Housing Grants, Construction and Regeneration Act 1996.
U.S. General Services Administration. (2026). Federal Acquisition Regulation (FAR) § 52.219-14: Limitations on subcontracting. https://www.acquisition.gov/far/52.219-14.
Williamson, O. E. (1975). Markets and hierarchies: Analysis and antitrust implications. Free Press.
Williamson, O. E. (1985). The economic institutions of capitalism. Free Press.
