การพัฒนาระบบและกลไกการบริหารงานด้านการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อสนับสนุนการนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์
คำสำคัญ:
การบริหารงาน, การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา, การนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีจุดประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาสภาพการดำเนินงานการพัฒนาระบบและตรวจสอบคุณภาพการบริหารงานด้านการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อสนับสนุนการนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ 2. พัฒนาระบบและกลไกการบริหารงานด้านการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อสนับสนุนการนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ และ 3. ประเมินความเหมาะสมของระบบและกลไกการบริหารงานด้านการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อสนับสนุนการนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 7 คน ได้แก่ ผู้บริหาร อาจารย์หรือนักวิจัย และบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญาของคณะครุศาสตร์อุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลสุวรรณภูมิ ซึ่งเป็นผู้มีความรู้และประสบการณ์เฉพาะด้าน คัดเลือกโดยวิธีการเลือกแบบเจาะจง และกลุ่มตัวอย่างสำหรับประเมินความเหมาะสมของระบบและกลไกการบริหารงานซึ่งเป็นอาจารย์หรือนักวิจัยที่มีความรู้เกี่ยวข้อง จำนวน 15 คน คัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึกและแบบประเมิน สถิติที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การวิเคราะห์เชิงเนื้อหา การตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า โดยเปรียบเทียบข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหลายกลุ่ม และการตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลกับผู้ให้ข้อมูล ผลการศึกษาพบว่า 1. สภาพการดำเนินงานการพัฒนาระบบและการตรวจสอบคุณภาพการบริหารงานด้านการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อสนับสนุนการนำผลงานไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ ผ่านการเก็บรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกซึ่งหน่วยงานมีระบบการบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญาที่ครอบคลุมตั้งแต่นโยบายและวิสัยทัศน์ โครงสร้างและกลไกการบริหาร กระบวนการคุ้มครอง การส่งเสริมและถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่เชิงพาณิชย์ ตลอดจนระบบติดตามและประเมินผล โดยนโยบายด้านทรัพย์สินทางปัญญามีความชัดเจนและสอดคล้องกับพันธกิจด้านการวิจัยและนวัตกรรม ช่วยเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจและสังคม อย่างไรก็ตาม ยังมีประเด็นที่ควรพัฒนา ได้แก่ การสื่อสารนโยบายให้ทั่วถึง การเพิ่มศักยภาพบุคลากร การลดความล่าช้าของกระบวนการพัฒนาระบบดิจิทัล และเสริมแรงจูงใจแก่ผู้วิจัย รวมถึงการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรมเพื่อยกระดับการใช้ประโยชน์ทรัพย์สินทางปัญญาเชิงพาณิชย์ให้เกิดความยั่งยืนและมีประสิทธิภาพสูงสุด 2. ระบบและกลไกการบริหารงานด้านการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาเพื่อสนับสนุนการนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ ประกอบด้วย 2.1 หน่วยงานมีระบบการบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญาที่เป็นรูปธรรมและครบวงจร ตั้งแต่นโยบายและวิสัยทัศน์ที่ชัดเจน สอดคล้องกับพันธกิจขององค์กร 2.2 โครงสร้างและกลไกการบริหารที่เอื้อต่อการประสานงาน 2.3 กระบวนการจดทะเบียนและคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาที่เป็นระบบ สะดวก และลดความซ้ำซ้อน ตลอดจนมาตรการต่าง ๆ ด้วย 2.4 การส่งเสริม สนับสนุน และถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่เชิงพาณิชย์ที่เชื่อมโยงกับภาคอุตสาหกรรมและชุมชนอย่างมีประสิทธิภาพ 2.5 ระบบติดตามและประเมินผลการใช้ประโยชน์ทรัพย์สินทางปัญญาอย่างต่อเนื่อง เพื่อนำข้อมูลไปปรับปรุงนโยบายและการดำเนินงานเชิงพาณิชย์ให้เกิดประสิทธิผลและความยั่งยืน และ 3. ผลการประเมินระบบและกลไกการบริหารงานด้านการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อสนับสนุนการนำไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ พบว่า มีความเหมาะสมโดยภาพรวมและรายด้านอยู่ในระดับมากเท่ากันทุกด้าน
เอกสารอ้างอิง
กสิณ บุญปาล. (2561). เกณฑ์การประเมินความพร้อมงานวิจัยสู่การต่อยอดเชิงพาณิชย์. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
กรมทรัพย์สินทางปัญญา. (ม.ป.ป.). ความรู้เบื้องต้นด้านทรัพย์สินทางปัญญา. กรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์. สืบค้น 27 มกราคม 2569 จาก https://www.ipthailand.go.th/images/633/book/basic_IP.pdf.
ชนิดา ยุบลไสย์, กัญลยา มิขะมา, สุวิสาข์ จรัสกมลพงศ์ และกมลวรรณ กานกายัน. (2568). การศึกษาการบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญาจากผลงานวิจัยและนวัตกรรมของมหาวิทยาลัยนครพนม. วารสารวิจัยและพัฒนาอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง, 4(1), 13–26.
ธนวัฒน์ แสงสอน. (2566). แนวทางการส่งเสริมการพัฒนาทรัพย์สินทางปัญญาต่อการเพิ่มประสิทธิภาพการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าของประเทศไทย. สารนิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ประชุม คำพุฒ และสัมพันธ์ พลภักดิ์. (2561). การบริหารจัดการเพื่อคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล. วารสารสถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 5(2), 37-52
วรรษพร อารยะพันธ์. (2563). นโยบายด้านทรัพย์สินทางปัญญาสำหรับสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทย. มนุษยศาสตร์สารมหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 21(2), 176–197.
วรรษพร อารยะพันธ์, ลำปาง แม่นมาตย์, มาลี กาบมาลา และกิตติชัย ไตรรัตนศิริชัย. (2558). สภาพปัจจุบันและปัญหาการจัดการความรู้และสารสนเทศด้านทรัพย์สินทางปัญญาของสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทย. วารสารวิจัย มข. (ฉบับบัณฑิตศึกษา), 15(2), 21-38.
สวรินทร์ นิลอุทัย และณัฐพล ธรรมมาวิวัฒน์. (2567). การพัฒนาระบบและกลไกการบริหารจัดการงานวิจัยในยุควิถีชีวิตถัดไปสำหรับหน่วยงานในระดับอุดมศึกษา. วารสารวิจัยเพื่อการปฎิรูปการเรียนรู้, 7(1), 31-49.
Howkins, J. (2013). The creative economy: How people make money from ideas. Penguin Books.
Nalivaychenko, E., Tishkov, S., & Volkov, A. (2024). Effective mechanism of intellectual property management in a company. E3S Web of Conferences, 531, 05013. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202453105013.
