การรับรู้ความเสี่ยงและการเสริมพลังชุมชนในการลดความเสี่ยงจากภัยคุกคามต่อคุณภาพชีวิตที่เกิดจากธรรมชาติและกิจกรรมของมนุษย์: กรณีศึกษาอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก
คำสำคัญ:
การรับรู้ความเสี่ยง, การจัดการความรู้, การเสริมพลังชุมชน, ภัยคุกคามคุณภาพชีวิต, อำเภอ แม่สอดบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาการรับรู้ความเสี่ยงและศักยภาพชุมชนในการจัดการภัย (2) สร้างกระบวนการจัดการความรู้และพัฒนานวัตกรรมสื่อชุมชน และ (3) เสนอแนวทางเสริมพลังชุมชนในพื้นที่อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก โดยใช้รูปแบบการวิจัยแบบผสานวิธีและกระบวนการมีส่วนร่วม เก็บข้อมูลจากประชาชน 400 คน และกลุ่มแกนนำ 80 คน ผ่านแบบสอบถาม การสัมภาษณ์ และเวทีจัดการความรู้ ผลการวิจัยพบว่า ประชาชนมีการรับรู้ความเสี่ยงในภาพรวมระดับมาก ( = 3.51) โดยภัยสำคัญ 5 อันดับแรก ได้แก่ น้ำท่วม หมอกควันไฟ โรคระบาด การเผาในที่โล่ง และการข้ามแดนผิดกฎหมาย ขณะที่ศักยภาพของชุมชนในการจัดการภัยอยู่ในระดับปานกลาง ( = 3.44) เนื่องจากข้อจำกัดด้านงบประมาณและทักษะเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศ ผู้วิจัยจึงพัฒนานวัตกรรม “หนังสือเล่มเล็ก” 11 เรื่อง ที่ผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับข้อมูลวิทยาศาสตร์และแผนที่เสี่ยงภัย ซึ่งผลการประเมินพบว่ากลุ่มเป้าหมายมีความพึงพอใจในระดับมาก ( = 4.01) และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง นำไปสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายประกอบด้วย 3 มิติ ได้แก่ (1) การเสริมพลังด้านข้อมูลข่าวสารผ่านสื่อ
ที่เข้าถึงง่าย (2) การบูรณาการเครือข่ายความร่วมมือเข้ากับแผนป้องกันภัยระดับท้องถิ่น และ (3) การสนับสนุนงบประมาณเพื่อเพิ่มขีดความสามารถเชิงเทคนิคให้กับชุมชน เพื่อมุ่งสู่การเป็นเมืองยืดหยุ่นที่สามารถรับมือกับภัยคุกคามได้อย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
กรมการปกครอง. (2568). สถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร อำเภอแม่สอด. https://stat.bora.dopa.
go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/view
ยุพนรัตน์ พงษ์นัยรัตน์ และ ณพงศ์ นพเกตุ. (2563). การบริหารจัดการน้ำท่วมที่เหมาะสมสำหรับชุมชน
พาณิชยกรรมในเมือง กรณีศึกษาชุมชนเมืองในจังหวัดอุบลราชธานี. วารสารสังคมวิจัยและพัฒนา, 2(4), 22-50.
บัญชา วัฒนาทัศนีย์, สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง, และ อิสสราพร กล่อมกล่ำนุ่ม. (2566). การรับรู้ความเสี่ยงและการเพิ่มขีดความสามารถ
ของชุมชนในการลดความเสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตจากธรรมชาติและกิจกรรมของมนุษย์ อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก.
สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.).
บุญชม ศรีสะอาด. (2560). การวิจัยเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 10 ฉบับปรับปรุงใหม่). สุวีริยาสาส์น.
สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง. (2567). การประยุกต์ใช้ภูมิสารสนเทศในการวิเคราะห์พื้นที่อันตราย เปราะบาง และเสี่ยงไฟป่าอำเภอ
แม่สอด จังหวัดตาก. สักทอง : วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ (สทมส.), 30(2), 94-114.
สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง, บัญชา วัฒนาทัศนีย์, และ อิสสราพร กล่อมกล่ำนุ่ม. (2566). นวัตกรรมภูมิสารสนเทศเพื่อสร้างองค์ความรู้
เชิงพื้นที่ในการลดความเสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตสู่การยกระดับความสามารถการจัดการความเสี่ยงโดยชุมชน อำเภอ
แม่สอด จังหวัดตาก. สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.).
สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง, สุวิทย์ วงษ์บุญมาก, อิสสราพร กล่อมกล่ำนุ่ม, ภัสร์ศศิร์ พลายละหาร, และ ศุภฤทธิ์ ธาราทิพย์นรา. (2567).
การพัฒนาชุดองค์ความรู้เพื่อสนับสนุนการจัดการไฟและหมอกควันไฟในพื้นที่จังหวัดตากบนพื้นฐานการประยุกต์ใช้ภูมิ
สารสนเทศ. วารสารสหวิทยาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 7(4), 2371-2390.
อิสสราพร กล่อมกล่ำนุ่ม, สุภาสพงษ์ รู้ทำนอง, และ บัญชา วัฒนาทัศนีย์. (2566). ชุมชนนวัตกรรมในการลดความเสี่ยงภัยคุกคาม
คุณภาพชีวิตจากธรรมชาติและกิจกรรมของมนุษย์ อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก. สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.).
Babcicky, P., & Seebauer, S. (2021). People, not just places: Expanding physical and social vulnerability
indices by psychological indicators. Journal of Flood Risk Management, 14(4), Article e12752.
https://doi.org/10.1111/jfr3.12752
Chuenchooklin, S., Taweepong, S., & Pangnakorn, U. (2015). Rainfall and flood forecast models for better
flood relief plan of the Mae Sot Municipality. International Journal of Earth, Energy and Environmental
Sciences, 9(3), 219–224. https://doi.org/10.5281/zenodo.1099722
Douglas, M., & Wildavsky, A. (1982). Risk and culture: An essay on the selection of technological and
environmental dangers. University of California Press.
Klanreungsang, B., & Nilsonthi, P. (2024). Urban land use changes simulation with CA-ANN model: A case
study of Mae Sot District, Tak Province, Thailand. International Journal of Geoinformatics, 20(6), 69–81.
https://doi.org/10.52939/ijg.v20i6.3339
Lemos, M. C., & Morehouse, B. J. (2005). The co-production of science and policy in integrated climate
assessments. Global Environmental Change, 15(1), 57-68.
https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2004.09.004
Likert, R. (1932). A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology, 22(140), 1–55.
Lindell, M. K., & Perry, R. W. (2000). Household adjustment to earthquake hazard: A review of research.
Environment and Behavior, 32(4), 461–501. https://doi.org/10.1177/00139160021972621
Slovic, P. (1987). Perception of risk. Science, 236(4799), 280–285. https://doi.org/10.1126/science.3563507
Suvachananonda, T., & Maruyama, Y. (2018). Urban growth prediction of special economic development
zone in Mae Sot District, Thailand. Engineering Journal, 22(3), 269-277.
https://doi.org/10.4186/ej.2018.22.3.269
Taherdoost, H. (2016). Sampling methods in research methodology: How to choose a sampling technique
for research. International Journal of Academic Research in Management, 5(2), 18–27.
https://doi.org/10.2139/ssrn.3205035
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2022). Global assessment report on disaster risk
reduction 2022: Our world at risk.
Wachinger, G., Renn, O., Begg, C., & Kuhlicke, C. (2013). The risk perception paradox: Implications for
governance and communication of natural hazards. Risk Analysis, 33(6), 1049–1065.
https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2012.01942.x
Wisner, B., Blaikie, P., Cannon, T., & Davis, I. (2003). At risk: Natural hazards, people's vulnerability and
disasters (2nd ed.). Routledge.
Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). Harper & Row.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารการจัดการยุคใหม่ มหาวิทยาลัยชินวัตร
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
