การจัดการเรียนการสอนฐานสมรรถนะรายวิชาฟิสิกส์ในยุคการศึกษา 5.0

วาสนา ด้วงรอด; กิตติชัย  สุธาสิโนบล; สุวิชา  วันสุดล

ผู้แต่ง

วาสนา ด้วงรอด -
กิตติชัย สุธาสิโนบล
สุวิชา วันสุดล

คำสำคัญ:

การศึกษา 5.0, การเรียนการสอนฐานสมรรถนะ, ฟิสิกส์, เทคโนโลยีการศึกษา, ทักษะศตวรรษที่ 21

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้นำเสนอแนวทางการจัดการเรียนการสอนฟิสิกส์ฐานสมรรถนะในบริบทของการศึกษา 5.0 ซึ่งเป็นการศึกษาที่เชื่อมโยงเทคโนโลยีดิจิทัล ปัญญาประดิษฐ์ และการพัฒนาทักษะทางสังคมและอารมณ์เข้าด้วยกัน (Vieira, 2024; สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา, 2025) การศึกษา 5.0 มีรากฐานมาจากแนวคิด Society 5.0 ของประเทศญี่ปุ่น ที่มุ่งสร้างสังคมที่มนุษย์เป็นศูนย์กลาง และใช้เทคโนโลยีเพื่อแก้ปัญหาสังคม (Nur et al., 2023) การเรียนการสอนฐานสมรรถนะ (Competency-Based Learning: CBL) เป็นกระบวนการที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนพัฒนาสมรรถนะที่จำเป็นสำหรับศตวรรษที่ 21 ผ่านการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและเป็นรายบุคคล (Ahern & Dowling, 2021; สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน, 2025) จึงเป็นกระบวนการที่เหมาะสมในการพัฒนาผู้เรียนตามศักยภาพ เมื่อพิจารณาถึงความสำคัญของวิชาฟิสิกส์จะพบว่าวิชาฟิสิกส์มีบทบาทสำคัญในยุคนี้เนื่องจากเป็นพื้นฐานของนวัตกรรมเทคโนโลยีและการพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหา และการประยุกต์ใช้ความรู้ (Krajcik & Delen, 2020; สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 2024) บทความนี้เสนอแนวทางการสอนฟิสิกส์ที่บูรณาการเทคโนโลยี กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ และการพัฒนาสมรรถนะหลัก 6 ด้าน ได้แก่ การจัดการตนเอง การสื่อสาร การทำงานเป็นทีม การคิดขั้นสูง การเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง และการอยู่ร่วมกับธรรมชาติและวิทยาการอย่างยั่งยืน เพื่อเตรียมผู้เรียนให้พร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงของโลก และสามารถนำความรู้ไปใช้แก้ปัญหาในชีวิตจริงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2565). กรอบหลักสูตรฐานสมรรถนะการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.

ประจักษ์ คณาสวัสดิ์. (2564). การจัดการเรียนรู้แบบใช้สมรรถนะเป็นฐาน. วารสารครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม, 13(1), 21–35.

พงศธร กิตติวรานันท์. (2563). การพัฒนาสมรรถนะผู้เรียนในวิชาฟิสิกส์ด้วยกระบวนการสืบเสาะ. วารสารวิทยาศาสตร์ศึกษา, 41(2), 55–70.

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2564). แนวทางการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ฐานสมรรถนะ. กรุงเทพฯ: สสวท.

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567). การเรียนการสอนฟิสิกส์. https://www.ipst.ac.th/physics

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2568). การเรียนรู้ฐานสมรรถนะ. https://backoffice.onec.go.th

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2568). แนวทางการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการจัดการศึกษา. กรุงเทพฯ: สกศ.

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (2561). หลักสูตรการศึกษามหาบัณฑิต สาขาวิชาการสอนฟิสิกส์. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

Ahern, T. C., & Dowling, M. (2021). Competency-based education: A review of the literature. Journal of Learning Design, 14(2), 35–52.

Al-Emran, M.,Malik, S. I.,& Al-Kabi, M. N. (2020). Internet of Things in education: A systematic review. Educational Technology & Society,

(1), 1–12.

Bybee, R. W. (2020). The BSCS 5E instructional model: Creating teachable moments. NSTA Press.

CBE Thailand. (2024). หลักสูตรฐานสมรรถนะ. https://cbethailand.com

Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2022). Artificial intelligence in education: Promise and implications for teaching and learning. Center

for Curriculum Redesign.

Krajcik, J., & Delen, I. (2020). Engaging students in STEM education. Science Education, 104(2), 213–215.

Makransky, G., & Petersen, G. B. (2021). Immersive virtual reality and learning: A meta-analysis.Educational Psychology Review, 33(3),

–972.

Mulder, M. (2022). Competence-based vocational and professional education: Bridging the worlds of work and education. Springer.

Nur, H. R., Arifin, Z., Soeryanto, S., & Mutohhari, F. (2023). Society 5.0 competency: Readiness level of teachers and students in

automotive engineering vocational school. AIP Conference Proceedings. https://doi.org/10.1063/5.0113584

OECD. (2021). Beyond academic learning: First results from the survey of social and emotional skills.OECD Publishing.

Radianti, J., Majchrzak, T. A., Fromm, J., & Wohlgenannt, I. (2020). A systematic reviewof immersive irtual reality applications for higher

education: Design elements, lessons learned, and research agenda. Computers & Education, 147, 103778.

Siemens, G., & Baker, R. S. (2021). Learning analytics and educational data mining. In R. K. Sawyer (Ed.), The Cambridge handbook of the learning sciences (2nd ed., pp. 252–272).Cambridge University Press.

Starfish Labz. (2024).การศึกษาฐานสมรรถนะ.https://www.starfishlabz.com

UNESCO. (2021). AI and education: Guidance for policy-makers. UNESCO Publishing.

Vieira, E. L. (2024). Engineering education in industry 5.0: Competency development and learning environment strategies - A systematic

review. ASEAN Journal of Engineering Education.

lifelonglearning.(2024).Competencybasededucation(CBE).https://www.4lifelonglearning.org /competency-based-education