วิเคราะห์ปัญหาว่าด้วยการเข้าถึงสิทธิของคนไร้รัฐ ไร้สัญชาติ

ผู้แต่ง

  • รชานนท์ วิมายะวรกูร นักวิชาการอิสระ

คำสำคัญ:

ความเหลื่อมล้ำทางสังคม, สิทธิในการเข้าถึงทะเบียนราษฎร, คนไร้รัฐ ไร้สัญชาติ

บทคัดย่อ

บทความนี้นำเสนอเกี่ยวกับการศึกษาในการเข้าถึงสิทธิของคนไร้รัฐไร้สัญชาติในประเทศไทย ที่เป็นประเด็นที่สะท้อนความเหลื่อมล้ำเชิงโครงสร้างทางสังคมอย่างเด่นชัด โดยเฉพาะในกรณีของสามเณรในพื้นที่ภาคเหนือ ซึ่งหลายรูปมาจากกลุ่มชาติพันธุ์ที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎรอย่างถูกต้อง ส่งผลให้ไม่สามารถเข้าถึงสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐาน เช่น การศึกษา, การรักษาพยาบาล และเสรีภาพในการเดินทางได้อย่างเต็มที่ แม้พระพุทธศาสนาในประเทศไทยจะมีบทบาทในการส่งเสริมโอกาสทางสังคมสำหรับผู้ด้อยโอกาส แต่ข้อจำกัดทางกฎหมายกลับเป็นอุปสรรคสำคัญในการพัฒนาโอกาสชีวิตของสามเณรเหล่านี้ บทความนี้วิเคราะห์สาเหตุของปัญหาโดยอาศัยกรอบกฎหมายสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศและนโยบายของรัฐไทย พร้อมทั้งเสนอแนวทางการแก้ไข เช่น การปฏิรูปกฎหมายสัญชาติ, การพัฒนากระบวนการพิสูจน์ตัวตนที่มีประสิทธิภาพ และการส่งเสริมบทบาทของวัดในฐานะกลไกช่วยเหลือทางสังคม เพื่อให้สามเณรและคนไร้รัฐไร้สัญชาติสามารถเข้าถึงสิทธิอย่างเสมอภาคและมีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์

เอกสารอ้างอิง

กรมการปกครอง. (2560). แนวทางการพิสูจน์สถานะบุคคลตามมาตรา 38 วรรคสอง. กรุงเทพฯ: กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย.

ธนาพล อิ๋วสกุล. (2550). คนไร้รัฐในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: ฟ้าเดียวกัน.

มูลนิธิศูนย์ข้อมูลชุมชน. (2561). การเข้าถึงสิทธิในระบบทะเบียนราษฎร. กรุงเทพฯ: มูลนิธิศูนย์ข้อมูลชุมชน.

ศานิตย์ ปราโมช ณ อยุธยา. (2564). การศึกษาโอกาสทางการศึกษาของสามเณรไร้สัญชาติ. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

ศิริพร แซ่ตั้ง. (2563). การพิสูจน์ตัวตนของกลุ่มคนไร้รัฐในภาคเหนือ. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล.

สมชาย ปรีชาศิลปกุล. (2555). กฎหมายกับการไร้สัญชาติ. เชียงใหม่: ศูนย์ศึกษากฎหมายและการพัฒนา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

สมศักดิ์ ชูโต. (2549). ปัญหาคนไร้รัฐกับสิทธิมนุษยชน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สำนักงานข้าหลวงใหญ่เพื่อสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (OHCHR). (2021). Report on the Situation of Stateless Persons in Thailand. Geneva: UN.

สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2560). รายงานสถานการณ์สามเณรไร้สัญชาติ. กรุงเทพฯ: สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

อังคณา นีละไพจิตร. (2557). สิทธิในสัญชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิผสานวัฒนธรรม.

Institute for Population and Social Research. (2018). Report on Stateless Children in Northern Thailand. Bangkok: Mahidol University.

Philip Alston. (2017). Report of the Special Rapporteur on Extreme Poverty and Human Rights. Geneva: United Nations.

United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR). (2021). Thailand: Statelessness Fact Sheet. Bangkok: UNHCR.

Waritsara Tunyasiri. (2020). Statelessness in Thailand: Current Situation and Challenges. Bangkok: UNHCR Thailand.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

07/19/2026

รูปแบบการอ้างอิง

วิมายะวรกูร ร. . (2026). วิเคราะห์ปัญหาว่าด้วยการเข้าถึงสิทธิของคนไร้รัฐ ไร้สัญชาติ. วารสารรัฐศาสตร์ มจร โคราช, 1(2), 65–74. สืบค้น จาก https://so15.tci-thaijo.org/index.php/JPMK/article/view/3909