การสร้างบรรยากาศองค์การเพื่อจูงใจบุคลากรที่มีศักยภาพในหน่วยงานภาครัฐ
คำสำคัญ:
บรรยากาศองค์การ, บุคลากรที่มีศักยภาพสูง, การรักษาบุคลากร, หน่วยงานภาครัฐ, ทุนมนุษย์เชิงกลยุทธ์บทคัดย่อ
บรรยากาศองค์การเป็นการรับรู้ร่วมกันของบุคลากรเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมทางจิตวิทยาและสังคมภายในองค์การ ซึ่งมีอิทธิพลโดยตรงต่อแรงจูงใจ ความผูกพัน และการตัดสินใจอยู่หรือจากขององค์การ โดยเฉพาะในกลุ่มบุคลากรศักยภาพสูงที่มีทางเลือกในตลาดแรงงานสูงกว่าบุคลากรทั่วไป เมื่อพิจารณาผ่านกรอบทฤษฎีสามฐาน ได้แก่ ทฤษฎีสนามของเลวิน ที่อธิบายพลวัตของแรงผลักและแรงต้านในสภาพแวดล้อมองค์การ ทฤษฎีสองปัจจัยของเฮิร์ซเบิร์ก ที่ชี้ให้เห็นความจำเป็นในการบูรณาการปัจจัยสุขอนามัยและปัจจัยจูงใจ และทฤษฎีความผูกพันแบบฝังรากในงาน ที่อธิบายความผูกพันแบบฝังรากผ่านมิติของความเชื่อมโยง ความสอดคล้อง และต้นทุนในการจากไป พบว่า องค์ประกอบสำคัญของบรรยากาศองค์การที่ส่งผลต่อการมัดใจบุคลากรในหน่วยงานภาครัฐมี 6 มิติ ได้แก่ 1. ภาวะผู้นำแบบเปลี่ยนแปลง 2. ความสัมพันธ์ในงานที่มีคุณภาพ 3. การสื่อสารภายในแบบสองทางที่โปร่งใส 4. ระบบการยกย่องและให้รางวัลที่เป็นธรรม 5. โอกาสความก้าวหน้าในอาชีพที่ชัดเจน และ 6. สภาพแวดล้อมการทำงานที่เอื้อต่อการเรียนรู้และสุขภาวะองค์รวม นอกจากนี้ การสังเคราะห์งานวิจัยทั้งในและต่างประเทศยืนยันว่า หน่วยงานภาครัฐที่ลงทุนสร้างบรรยากาศองค์การเชิงบวกมีอัตราการคงอยู่ของบุคลากรศักยภาพสูงที่สูงกว่า ส่งผลต่อคุณภาพการบริการสาธารณะและขีดความสามารถเชิงกลยุทธ์ขององค์การในระยะยาว บทความวิชาการนี้ได้เสนอแนวทางเชิงนโยบายสำหรับภาครัฐไทย ได้แก่ การพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วม การออกแบบระบบยกย่องที่สมดุลระหว่างมิติสาระและสัญลักษณ์ การสร้างเส้นทางอาชีพที่โปร่งใสภายใต้กรอบ AMO Model และการปรับบรรยากาศองค์การให้สนับสนุนแรงจูงใจเพื่อส่วนรวม ซึ่งเป็นแรงขับเฉพาะของบุคลากรภาครัฐ
เอกสารอ้างอิง
ศรญา จิตตมานนท์กุล. (2567). บรรยากาศองค์กรที่ส่งผลต่อความผูกพันต่อองค์กรของข้าราชการ สังกัดสำนักงานสถิติแห่งชาติ (ส่วนกลาง). สารนิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/10966.
พิชญา แสงแก้ว. (2563). ปัจจัยที่ส่งผลต่อทัศนคติการคงอยู่ของข้าราชการชั้นสัญญาบัตร สำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม. สารนิพนธ์รัฐประศาสนศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/7525.
ปราณิศา ดาราเย็น, ณัฐพล เนื่องชมภู, ในตะวัน กำหอม และทิพย์วรรณ มูลศาสตร์. (2568). ความสัมพันธ์ของบรรยากาศองค์การกับความสุขในการปฏิบัติงานของข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา. วารสารสถาบันพอดี, 2(2), 25–36. https://so16.tci-thaijo.org/index.php/IS-J/article/view/1414.
Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The job demands–resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309–328. https://doi.org/10.1108/02683940710733115.
Bass, B. M., & Avolio, B. J. (1994). Improving organizational effectiveness through transformational leadership. Sage Publications.
Becker, B., & Huselid, M. (2006). Strategic Human resources management: Where do we go from here? Journal of Management, 32(6), 898–925.
Boxall, P., & Purcell, J. (2022). Strategy and human resource management (5th ed). Bloomsbury Publishing.
CIPD. (2022). Organizational climate: An evidence review (Scientific Summary). Chartered Institute of Personnel and Development. Retrieved 13 August, 2026, from https://www.cipd.org/globalassets/media/knowledge/knowledge-hub/evidence-reviews/2023-pdfs/8263-organisational-climate-scientific-summary.pdf.
Downs, C. W., & Adrian, A. D. (2004). Assessing organizational communication: Strategic communication audits. Guilford Press.
Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350–383.
Forehand, G. A., & Von Haller, G. (1964). Environmental variation in studies of organizational behavior. Psychological Bulletin, 62(6), 361–382. https://doi.org/10.1037/h0045960.
Graen, G. B., & Uhl-Bien, M. (1995). Relationship-based approach to leadership: Development of leader–member exchange (LMX) theory of leadership over 25 years: Applying a multi-level multi-domain perspective. The Leadership Quarterly, 6(2), 219–247. https://doi.org/10.1016/1048-9843(95)90036-5.
Herzberg, F. (1966). Work and the nature of man. World Publishing Company.
Herzberg, F., Mausner, B., & Snyderman, B. B. (1959). The motivation to work (2nd ed). John Wiley & Sons.
Knies, E., Boselie, P., Gould-Williams, J., & Vandenabeele, W. (2024). Strategic human resource management and public sector performance: Context matters. The International Journal of Human Resource Management, 35(14), 2432–2444. https://doi.org/10.1080/09585192.2017.1407088.
Hussainy, S. S. (2022). Organizational climate: From literature review to agenda ahead. International Journal of Engineering Technologies and Management Research, 9(1), 44–62. https://doi.org/10.29121/ijetmr.v9.i1.2022.1107.
Lewin, K. (1951). Field theory in social science: Selected theoretical papers. Harper & Row.
Litwin, G. H., & Stringer, R. A. (1968). Motivation and organizational climate. Harvard University.
Lintanga, A. J. B. J., & Rathakrishnan, B. (2024). The impact of psychosocial safety climate on public sector job satisfaction: The moderating role of organizational climate. BMC Psychology, 12, 38. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01513-8.
Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396. https://doi.org/10.1037/h0054346.
Matheis, T. K., Campos, S. A. P., Vieira, K. M., Lehnhart, E. R., & Estivalete, V. F. B. (2024). Organizational climate scale for public service: Development and validation. Administrative Sciences, 14(5), 90. https://doi.org/10.3390/admsci14050090.
OECD. (2019). Government at a glance 2019. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/8ccf5c38-en.
OECD. (2021). Government at a Glance 2021. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/1c258f55-en.
Office of the Civil Service Commission (OCSC). (2023). OCSC's roles in the national strategy and reform plans. Retrieved August 13, 2025, from https://www.ocsc.go.th/en/strategy-policy-work-plan-en/national-strategy-reform-en/.
Perry, J. L., Mesch, D., & Paarlberg, L. (2006). Motivating employees in a new governance era: The performance paradigm revisited. Public Administration Review, 66(4), 505–514. https://www.jstor.org/stable/3843936?utm_source=copilot.com.
Ramasamy, I., Natarajan, S., & Mittal, A. (2025). Impact of workforce diversity on employee retention and engagement: Mediating role of organizational climate. SAGE Open, 15(1). https://doi.org/10.1177/21582440251383043.
Schneider, B., Ehrhart, M. G., & Macey, W. H. (2013). Organizational climate and culture. Annual Review of Psychology, 64, 361–388. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143809.
Vroom, V. H. (1964). Work and motivation. Wiley.
Verma, S., & Kaur, G. (2024). Faculty retention dynamics: Investigating the role of HR climate, trust, and organizational commitment in higher education context. SAGE Open, 14(1). https://doi.org/10.1177/21582440241233372.
