การจัดการเรียนรู้แบบโครงงานในศตวรรษที่ 21: การทบทวนเชิงระบบของรากฐานทางทฤษฎี การออกแบบ และผลลัพธ์การเรียนรู้

ทารินทร์  ปิ่นทอง; รุจิกา  บุญเชิด; วัชรี วรัจฉรียกุล

ผู้แต่ง

ทารินทร์ ปิ่นทอง สาขาวิชาภาษาอังกฤษ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
รุจิกา บุญเชิด สาขาวิชาภาษาจีน คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
วัชรี วรัจฉรียกุล สาขาวิชาเคมี คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพรรณี

คำสำคัญ:

การจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน, ผลลัพธ์การเรียนรู้, ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21

บทคัดย่อ

การจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน (project-based learning: PjBL) เป็นแนวทางการจัดการเรียนรู้ที่มีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 โดยเฉพาะการส่งเสริมการเรียนรู้เชิงลึก ทักษะการคิดขั้นสูง และความพร้อมในอาชีพ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอการทบทวนวรรณกรรมเชิงระบบเกี่ยวกับการจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน โดยมุ่งสังเคราะห์องค์ความรู้ด้านรากฐานทางทฤษฎี หลักการออกแบบ และผลลัพธ์การเรียนรู้ในระดับมัธยมศึกษาและอุดมศึกษา การทบทวนอาศัยกรอบแนวคิดทฤษฎีคอนสตรักติวิสต์เชิงพุทธิปัญญาและเชิงสังคม ซึ่งเน้นการสร้างความรู้ผ่านประสบการณ์ การมีปฏิสัมพันธ์ และการสะท้อนคิด ผลการทบทวนชี้ให้เห็นว่าการจัดการเรียนรู้แบบโครงงานที่มีการออกแบบอย่างมีระบบและยึดโยงกับโลกแห่งความเป็นจริง สามารถส่งผลเชิงบวกต่อความเข้าใจเชิงแนวคิด การคิดเชิงวิพากษ์ การแก้ปัญหา การทำงานร่วมกัน และความเป็นอิสระในการเรียนรู้ นอกจากนี้ รูปแบบโครงงานที่บูรณาการภาคอุตสาหกรรมยังช่วยเสริมสร้างทักษะการจ้างงานและความพร้อมในอาชีพของผู้เรียน อย่างไรก็ตาม บทความยังสะท้อนความท้าทายด้านการประยุกต์ใช้เชิงทฤษฎีและการประเมินผลลัพธ์การเรียนรู้ขั้นสูง ซึ่งนำไปสู่ข้อเสนอแนะสำหรับการพัฒนาและการวิจัยในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

จุฑาวัฒน์ กำลังทวี และชิดชนก ศรีสวัสดิ์. (2568). การจัดการเรียนรู้แบบโครงงานในรายวิชาฟุตบอล เพื่อส่งเสริมสมรรถนะวิชาชีพครูของนักศึกษาสาขาวิชาพลศึกษา. Journal of Education and Innovation, 27(1), 90-102. https://doi.org/10.71185/jeiejournals.v27i1.278197

ฐิฏิภัทร์ เดชพิพัฒน์วรกุล, กฤษณา คิดดี และศิริรัตน์ เพ็ชร์แสงศรี. (2566). ผลการจัดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานสะตีมเป็นฐานด้วยกระบวนการออกแบบเชิงวิศวกรรมที่มีต่อความสามารถในการแก้ปัญหาสำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 25(1), 117-130. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/ivebjournal/article/view/272700

ปวริส มินา, ณัฐภรณ์ สถิตวราทร, มุจรินทร์ อิทธิพงษ์ และธีรพล กลิ่นมงคล. (2568). การพัฒนาผู้เรียนด้วยกระบวนการจัดการเรียนการสอนแบบโครงงานเป็นฐาน (Project-based Learning): กรณีศึกษาการจัดการแสดงละครพูดชวนหัวเรื่องล่ามดี. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี, 19(1), 25-41. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/journaldru/article/view/273148

พิชิต อ้วนไตร และสมศักดิ์ อรรคทิมากูล. (2565). การเสริมสร้างสมรรถนะเฉพาะทางของครูช่างสาขาอุตสาหกรรมศึกษาโดยใช้การเรียนรู้โครงงานเป็นฐานแบบ DAPOA ในการฝึกประสบการณ์วิชาชีพ. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา, 16(2), 190-200. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/yru_human/article/view/241321

วัฒนา รัตนพรหม. (2561). การจัดการเรียนรู้แบบโครงงานฐานวิจัย. วารสารราชภัฏสุราษฎร์ธานี, 5(2), 37-60. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/srj/article/view/149548

ศศิเทพ ปิติพรเทพิน, บุญเสฐียร บุญสูง และสหรัฐ ยกย่อง. (2564). การพัฒนาสมรรถนะการวาดภาพทางวิทยาศาสตร์และความพึงพอใจของนิสิตต่อการจัดการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐานในรายวิชาการวาดภาพทางชีววิทยา. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 23(4), 354-368. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/edujournal_nu/article/view/247999

สหัทยา รัตนจรณะ. (2567). ความคิดเห็นของนักศึกษาพยาบาลต่อการจัดการเรียนรู้แบบโครงงานเป็นฐาน. วารสารคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 32(2), 80-91. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/Nubuu/article/view/268304

Al-Kamzari, F., & Alias, N. (2025). A systematic literature review of project-based learning in secondary school physics: theoretical foundations, design principles, and implementation strategies. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1-18. https://www.nature.com/articles/s41599-025-04579-4#Sec2

Arthars, N., Thompson, K., Huijser, H., Kickbusch, S., Cunningham, S., Winter, G., ... Lockyer, L. (2024). Formative assessment of group work skills: An analytics-enabled conceptual framework. Australasian Journal of Educational Technology, 40(4), 139-154. https://doi.org/10.14742/ajet.9444

Ashraf, M. H., Özpolat, K., Yalcin, M. G., & Shah, P. (2025). A project-based learning approach to supply chain mapping education. The international journal of management education, 23(2), 1-15. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2024.101128

Blumenfeld, P. C., Krajcik, J. S., Marx, R. W., & Soloway, E. (1994). Lessons learned: How collaboration helped middle grade science teachers learn project-based instruction. The Elementary School Journal, 94(5), 539-551.

https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/461782

Dewi, F. U. (2025). Integrating constructivism into project-based learning: Bridging theory and practice in contemporary education. International Journal of Academic Pedagogical Research (IJAPR), 9(5), 55-60.

http://ijeais.org/wp-content/uploads/2025/5/IJAPR250509.pdf

Drain, M. (2010). Justification of the dual-phase project-based pedagogical approach in a primary school technology unit. Design and Technology Education: An International Journal, 15(1), 7-14.

https://openjournals.ljmu.ac.uk/DesignTechnologyEducation/article/view/2266

Garcia, M. B. (2025). Self-coded digital portfolios as an authentic project-based learning assessment in computing education: Evidence from a web design and development course. Education Sciences, 15(9), 1-18. https://doi.org/10.3390/educsci15091150

Guo, P., Saab, N., Post, L. S., & Admiraal, W. (2020). A review of project-based learning in higher education: Student outcomes and measures. International journal of educational research, 102, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2020.101586

Hopfenbeck, T. N., Zhang, Z., Sun, S. Z., Robertson, P. R., & McGrane, J. A. (2023). Challenges and opportunities for classroom-based formative assessment and AI: A perspective article. Frontiers in Education, 8, 1-9. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1270700

Katsenos, I., & Pierrakeas, C. (2025). Assessing individual contributions of team members to team achievement by combining peer assessments and digital presence in an academic environment. Education Sciences, 15(3), 1-16.

https://doi.org/10.3390/educsci15030279

Naseer, F., Tariq, R., Alshahrani, H. M., Alruwais, N., & Al-Wesabi, F. N. (2025). Project based learning framework integrating industry collaboration to enhance student future readiness in higher education. Scientific Reports, 15(1), 1-25.

https://www.nature.com/articles/s41598-025-10385-4

Novalia, R., Marini, A., Bintoro, T., & Muawanah, U. (2025). Project-based learning: For higher education students’ learning independence. Social Sciences & Humanities Open, 11, 1-15. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.101530

Ospankulova, E., Maxutov, S., Lathrop, R., Anuarova, L., & Balta, N. (2025). Science students’ attitudes, learning, critical thinking and engagement in project-based learning. Cogent Education, 12(1), 1-18. https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2445358

Prompiengchai, S., Narreddy, C., & Joordens, S. (2025). A practical guide for supporting formative assessment and feedback using generative AI. Computer Science, 2505.23405, 1-70. https://doi.org/10.48550/arXiv.2505.23405

Ratih, A., Festiyed, F., & Arsih, F. (2024). Implementation of project-based learning in 21st century learning in science: A systematic literature review. International conference on education and innovation (ICEI), 1(1), 15-24.

https://journal.unilak.ac.id/index.php/ICEI/article/view/21690

Rehman, N., Huang, X., Mahmood, A., AlGerafi, M. A. M., & Javed, S. (2024). Project-based learning as a catalyst for 21st-century skills and student engagement in the math classroom. Heliyon, 10(23), 1-17. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e39988

U.S. Department of Education. (2023). Artificial intelligence and the future of teaching and learning: Insights and recommendations. USA: U.S. Department of Education https://www.ed.gov/sites/ed/files/documents/ai-report/ai-report.pdf

Zhang, L., & Ma, Y. (2023). A study of the impact of project-based learning on student learning effects: A meta-analysis study. Frontiers in Psychology, 14, 1-14.

https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1202728