จิตวิทยาเชิงพุทธกับการจัดการตนเองในบริบทข้ามวัฒนธรรมของชาวต่างชาติในสังคมไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาหลักการจัดการตนเองตามแนวจิตวิทยาเชิงพุทธจากพระไตรปิฎกและวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง (2) วิเคราะห์ความท้าทายข้ามวัฒนธรรมของชาวต่างชาติในสังคมไทย และ (3) สังเคราะห์แนวทางการประยุกต์ใช้หลักจิตวิทยาเชิงพุทธในบริบทดังกล่าว โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเอกสาร วิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารปฐมภูมิและทุติยภูมิที่ผ่านการคัดกรองจำนวน 45 รายการ ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงประเด็นและการสังเคราะห์เชิงคุณภาพ
ผลการวิจัย พบว่า หลักจิตวิทยาเชิงพุทธแกนกลาง ได้แก่ สติ สัมปชัญญะ และโยนิโสมนสิการ มีโครงสร้างสอดคล้องกับแนวคิดการกำกับตนเองในจิตวิทยาตะวันตก แต่มีมิติเป้าหมายเชิงโมกขธรรมที่ลึกซึ้งกว่า ชาวต่างชาติในประเทศไทยเผชิญความท้าทายข้ามวัฒนธรรม 3 ระดับ คือ ระดับบุคคล สังคม และองค์กร ซึ่งมีความเชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ ไตรสิกขา (ศีล สมาธิ ปัญญา) สามารถทำหน้าที่เป็นกรอบการจัดการตนเองที่ครอบคลุมทุกระดับ โดยมีกลไกสำคัญคือการสร้าง “ช่องว่างระหว่างการรับรู้กับการตอบสนอง” ผ่านการฝึกสติ ช่วยให้บุคคลตอบสนองอย่างใคร่ครวญแทนการตอบสนองอัตโนมัติ ข้อสรุปชี้ว่า แนวทางการจัดการตนเองตามจิตวิทยาเชิงพุทธมีความยืดหยุ่นและใช้ได้ข้ามวัฒนธรรม เนื่องจากมุ่งเน้นกระบวนการภายในของจิตมากกว่าพฤติกรรมที่ผูกกับบริบทเฉพาะ ทั้งยังเสนอกรอบ สติ-สัมปชัญญะ-โยนิโสมนสิการ เป็นลำดับการกำกับตนเองที่สามารถนำไปพัฒนาเครื่องมือวัดและแนวทางการช่วยเหลือที่สอดคล้องกับสังคมพหุวัฒนธรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
Immigration Bureau. (2023). Statistics report on foreigners permitted to stay in the Kingdom of Thailand, 2023. Bangkok: Immigration Bureau.
Mahachulalongkornrajavidyalaya University. (1996). Thai Tipitaka, Mahachulalongkornrajavidyalaya edition (Vols. 1–45). Bangkok: Mahachulalongkornrajavidyalaya University Press.
Suchat Thaothong. (2015). Application of the Threefold Training for quality of life development among migrant workers in Thailand. Journal of Buddhist Studies, 6(1), 45–68.
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
Baumeister, R. F., Heatherton, T. F., & Tice, D. M. (1994). Losing control: How and why people fail at self-regulation. Academic Press.
Bennett, M. J. (1993). Towards ethnorelativism: A developmental model of intercultural sensitivity. In R. M. Paige (Ed.), Education for the intercultural experience (pp. 21–71). Intercultural Press.
Berry, J. W. (2005). Acculturation: Living successfully in two cultures. International Journal of Intercultural Relations, 29(6), 697–712.
Best, J. W., & Kahn, J. V. (2006). Research in education (10th ed.). Pearson Education.
Bochner, S. (2006). Culture shock due to contact with unfamiliar cultures. In W. J. Lonner, D. L. Dinnel, S. A. Hayes, & D. N. Sattler (Eds.), Online readings in psychology and culture (Unit 8, Chapter 7). Center for Cross-Cultural Research.
Bodhi, B. (2000). The connected discourses of the Buddha: A translation of the Saṃyutta Nikāya (2 vols.). Wisdom Publications.
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
Carver, C. S., & Scheier, M. F. (1998). On the self-regulation of behavior. Cambridge University Press.
de Silva, P. (2005). An introduction to Buddhist psychology (4th ed.). Palgrave Macmillan.
Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906–911.
Grabovac, A. D., Lau, M. A., & Willett, B. R. (2011). Mechanisms of mindfulness: A Buddhist psychological model. Mindfulness, 2(3), 154–166.
Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271–299.
Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and organizations: Software of the mind (3rd ed.). McGraw-Hill.
Kabat-Zinn, J. (1990). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain and illness. Delacorte.
Kalupahana, D. J. (1987). The principles of Buddhist psychology. State University of New York Press.
Kim, Y. Y. (2001). Becoming intercultural: An integrative theory of communication and cross-cultural adaptation. Sage Publications.
Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology (2nd ed.). Sage Publications.
Lazarus, R. S. (1984). On the primacy of cognition. American Psychologist, 39(2), 124–129.
Lazar, S. W., Kerr, C. E., Wasserman, R. H., Gray, J. R., Greve, D. N., Treadway, M. T., ... & Fischl, B. (2005). Meditation experience is associated with increased cortical thickness. NeuroReport, 16(17), 1893–1897.
Nguyen, A. M. D., & Benet-Martinez, V. (2013). Biculturalism and adjustment: A meta-analysis. Journal of Cross-Cultural Psychology, 44(1), 122–159.
Oberg, K. (1960). Cultural shock: Adjustment to new cultural environments. Practical Anthropology, 7(4), 177–182.
Ogden, P., Minton, K., & Pain, C. (2006). Trauma and the body: A sensorimotor approach to psychotherapy. W. W. Norton & Company.
Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2002). Mindfulness-based cognitive therapy for depression: A new approach to preventing relapse. Guilford Press.
Seligman, M. E. P., & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5–14.
Shapiro, S. L., Brown, K. W., & Biegel, G. M. (2008). Teaching self-care to caregivers: Effects of mindfulness-based stress reduction on the mental health of therapists in training. Training and Education in Professional Psychology, 1(2), 105–115.
Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage Publications.
Walsh, R. (1999). Essential spirituality: Exercises from the world's religions to cultivate kindness, love, joy, peace, vision, wisdom and generosity. Wiley.
Walsh, R., & Shapiro, S. L. (2006). The meeting of meditative disciplines and Western psychology: A mutually enriching dialogue. American Psychologist, 61(3), 227–239.
Ward, C., Bochner, S., & Furnham, A. (2001). The psychology of culture shock (2nd ed.). Routledge.
Zimmerman, B. J. (2000). Attaining self-regulation: A social cognitive perspective. In M. Boekaerts, P. R. Pintrich, & M. Zeidner (Eds.), Handbook of self-regulation (pp. 13–39). Academic Press.
Zhuwin, K. (2025). Multicultural identity and positive contributions of Myanmar diaspora. Journal of Applied Humanities Studies, 3(2), 1–15. https://doi.org/10.65680/jahs.v3i2.7826
