ภาพอนาคตสมรรถนะผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษาในยุคปัญญาประดิษฐ์: กรอบการวิเคราะห์และทิศทางการพัฒนา

ศิวาวุฒิ รัตนะ; จันทร์เพ็ญ  ภิญโญวงศ์; อธิพงศ์  โชคเคล้าลาภ; สุรพงษ์  ไกรษา; กชกร  เนียมท่าเสา

ผู้แต่ง

ศิวาวุฒิ รัตนะ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา กรุงเทพมหานคร เขต1
จันทร์เพ็ญ ภิญโญวงศ์ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา กรุงเทพมหานคร เขต1
อธิพงศ์ โชคเคล้าลาภ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา กรุงเทพมหานคร เขต1
สุรพงษ์ ไกรษา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา กรุงเทพมหานคร เขต1
กชกร เนียมท่าเสา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา เชียงใหม่

คำสำคัญ:

ภาพอนาคต, สมรรถนะผู้บริหารสถานศึกษา, ยุคปัญญาประดิษฐ์, กรอบการวิเคราะห์, ทิศทางการพัฒนา

บทคัดย่อ

บทความเชิงแนวคิดนี้มุ่งนำเสนอ “กรอบสมรรถนะผู้บริหารสถานศึกษาระดับมัธยมศึกษาในยุคปัญญาประดิษฐ์” ผ่านการวิเคราะห์เอกสาร งานวิจัยและกรอบแนวคิดร่วมสมัยด้านภาวะผู้นำดิจิทัล ความรอบรู้ข้อมูล เทคโนโลยีการศึกษา และจริยธรรมดิจิทัล ตลอดจนแนวคิดด้านการคาดการณ์อนาคตทางการศึกษา กรอบสมรรถนะที่สังเคราะห์ได้ประกอบด้วย 5 มิติสำคัญ ได้แก่ (1) ความสามารถในการตีความและใช้ข้อมูลเชิงลึกเพื่อสนับสนุนการกำหนดนโยบายและการดูแลผู้เรียนแบบป้องกันล่วงหน้า (2) ความเป็นผู้นำทางเทคโนโลยีดิจิทัลในการกำหนดทิศทางการพัฒนาโรงเรียน (3) ทักษะการออกแบบนวัตกรรมการเรียนรู้ที่ผสานระบบอัจฉริยะ (4) สมรรถนะด้านการบริหารความเสี่ยงและจริยธรรมดิจิทัล และ (5) ความสามารถในการทำงานร่วมกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ในฐานะสถาปนิกระบบโรงเรียนยุคใหม่ กรอบดังกล่าวสะท้อนความจำเป็นของผู้บริหารในอนาคตที่ต้องบริหารสถานศึกษาในสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว พร้อมรองรับระบบการศึกษาที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล เทคโนโลยี และระบบอัจฉริยะอย่างสมดุล

เอกสารอ้างอิง

กฤษฏิ์พนธ์ พรรณรัตนชัย และคณะ. (2567). ประเด็นปัญหาการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในภาคการศึกษา,วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเซาธ์อีสท์บางกอก, 4(2), 224–241.

กรรณิกา บุลสถาพร. (2568). การบริหารสถานศึกษายุคดิจิทัล: ถอดรหัส AI สู่ทักษะอนาคต. วารสารการศึกษาพุทธและการวิจัย. 11(4), 366-379.

กระทรวงศึกษาธิการ. (2567). นโยบายและทิศทางการจัดการศึกษาไทย พ.ศ. 2567. https://www.moe.go.th/360policy-and-focus-moe-fiscal-year-2024/

ชัยณรงค์ พ่อทอง. (2568). ภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษาไทย: กุญแจสู่การพลิกโฉมโรงเรียนในยุค AI. วารสารสมาคมพัฒนาวิชาชีพการบริหารการศึกษาแห่งประเทศไทย (สพบท.), 7(3), 565–581.

ชวลิต ขอดศิริ และวชิรา เครือคำอ้าย. (2567). การจัดการเรียนรู้แนวใหม่เพื่อเสริมสร้างทักษะแห่งโลกอนาคต. วารสารปาริชาต, 37(2), 309–325.

ชินวัตร เจริญนิตย์. (2564). การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการบริหารงานวิชาการในสถานศึกษา. วารสารบริหารการศึกษาบัวบัณฑิต, 21(1). 51-58.

ธนัฐพร กำลังหาญ. (2568). การนำ AI และ Big Data มาช่วยในการตัดสินใจของผู้บริหารสถานศึกษา ความเป็นไปได้และข้อท้าทาย. วารสารราชสีมาปริทัศน์, 1(2), 11–21.

ธีรโชติ หล่ายโท้. (2560). การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นำเชิงเทคโนโลยีและทักษะด้านการเรียนรู้และนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาอุตรดิตถ์ เขต 2 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต], มหาวิทยาลัยนเรศวร.

จิระวดี สินทร. (2565). การบริหารระบบข้อมูลสารสนเทศเพื่อการจัดการที่ยั่งยืนของโรงเรียนมัธยมศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารร้อยแก่นสารศึกษา, 7(4), 14–29.

นภัสนันท์ ปิยะศิริภัณฑ์ และคณะ. (2561). อนาคตภาพสมรรถนะของผู้บริหารสถาบันการศึกษาพยาบาลในทศวรรษหน้า. วารสาร Veridian E-Journal, Silpakorn University, 11(1), 3611–3633.

มาลัย วงศ์ฤทัยวัฒนา และคณะ. (2567). ภาวะผู้นำยุคดิจิทัลกับการบริหารสถานศึกษา. วารสารศิลปการจัดการ, 8(2), 479–492.

ศักดิ์ดาวิทย์ ไชยแก้ว. (23 พฤษภาคม 2568). แนวทางการบริหารสถานศึกษาด้วยเทคโนโลยีสารสนเทศในยุคของดิจิทัลทรานส์ฟอร์เมชัน. การประชุมวิชาการและนำเสนอผลงานวิจัยระดับชาติ ครั้งที่ 8: ก้าวข้ามขอบเขตความรู้สู่การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาอย่างยั่งยืน, มหาวิทยาลัยนเรศวร, พิษณุโลก.

สมชาย เทพแสง และคณะ. (2566). ทักษะอนาคต (Future Skills) ที่จำเป็นสำหรับผู้นำ. วารสารสหวิทยาการวิจัยและนวัตกรรมการศึกษา, 2(2), 17–32.

สุกัญญา แช่มช้อย. (2565). การพัฒนาเครื่องมือประเมินสมรรถนะผู้บริหารโรงเรียนรุ่นใหม่ผู้สร้างนวัตกรและผู้ประกอบการในอนาคต. Journal of Education and Innovation, 24(1), 269–282.

สุจิตรา วันทอง และคณะ. (2568). แนวทางเสริมสร้างสมรรถนะดิจิทัลของผู้บริหารโรงเรียนประถมศึกษา. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 8(3), 236–250.

สุจิตรา พิพัฒนพงษ์ และคณะ. (2565). สภาพที่พึงประสงค์ของเส้นทางการพัฒนาผู้บริหารโรงเรียนตามแนวคิดสมรรถนะผู้นำในอนาคต. วารสารศึกษาศาสตร์ มสธ., 15(2), 21–37.

สุนันทินี สุขสวัสดิ์ และคณะ. (2566). องค์ประกอบสมรรถนะแนวใหม่ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา. วารสารศิลปการจัดการ, 7(2), 827–840.

สุเมธ งามกนก. (2563). อาเซียนปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคต : คุณลักษณะผู้นำทางการศึกษาในทศวรรษหน้า (พ.ศ. 2560 - 2569). วารสารบริหารการศึกษาบัวบัณฑิต, 20(4), 79-92.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. กระทรวงศึกษาธิการ.

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). แผนพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

อดิศักดิ์ นำระนะ และชวน ภารังกูล. (2565). การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการบริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาราชบุรี เขต 1. วารสารสิรินธรปริทรรศน์, 23(2), 123–140.

อรอนงค์ แจ้งพงศ์พันธ์ และคณะ (2568). จริยธรรมของผู้บริหารยุคดิจิทัล. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(3), 250–263.

Amar, P. (2017). Leadership and management competencies for future nonprofit executives: A modified delpid study. The University of the Rockies.

Bolden, R., & O’Regan, N. (2016). Digital disruption and the future of leadership. Journal of Management Inquiry, 25(4), 438-446.

Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., et al. (2018). AI4People—An ethical framework for a good AI society: Opportunities, risks, principles, and recommendations. Minds and Machines, 28(4), 689–707.

Kane, G. C., Palmer, D., Phillips, A. N., Kiron, D., & Buckley, N. (2019). Accelerating digital innovation inside and out: Agile teams, ecosystems, and ethics. MIT Sloan Management Review.

Luckin, R., et al. (2022). Empowering educators to be AI-ready. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100076

Mandinach, E. B., & Gummer, E. S. (2016). What does it mean for teachers to be data literate? Laying out the skills, knowledge, and dispositions. Teaching and Teacher Education, 60, 366–376.

Mourshed, M., Krawitz, M., & Dorn, E. (2017). How to improve student educational outcomes: New insights from data analytics. https://www.mckinsey.com/industries/education/our-insights/how-to-improve-student educational-outcomes-new-insights-from-data-analytics

New World Encyclopedia. (2024). David McClelland. https://www.newworldencyclopedia.org/entry/David_McClelland

OECD. (2021). AI and the future of skills, Volume 1: Capabilities and assessments. OECD Publishing.

UNESCO. (2024). AI Competency Framework for Students. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391105

Wang, S., et al. (2024). Artificial intelligence in education: A systematic literature review. Expert Systems with Applications. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2024.124167

Westerman, G., Bonnet, D., & McAfee, A. (2014). Leading digital: Turning technology into business transformation. Harvard Business Review Press.